Androcur & hersenvliesgezwellen

12/05/2020

Recent melde de firma Bayer, producent van Androcur, dat langdurig gebruik van Androcur in cumulatief hoge dosis (25 mg per dag of meer gedurende meerdere jaren) een verhoogde kans biedt op menigeomen (hersenvliesgezwellen). Androcur is een product dat onder andere door trans vrouwen voor of zonder gonadectomie wordt genomen. In onderzoek in Vlaanderen bij trans vrouwen is er één casus bekend (Boer et al., 2018), in Nederland werden recent 8 casussen gerapporteerd (Nota et al., 2018) op een groep van 2255 trans vrouwen.

Het veiligheidscomittée van de European Medicines Agency (2020) riep op om de dosissen van Androcur te reduceren tot de laagst mogelijke dosis. Artsen moeten patiënten controleren op symptomen van meningeoom, waaronder veranderingen in het gezichtsvermogen, gehoorverlies of oorsuizen, verlies van geur, hoofdpijn, geheugenverlies, toevallen of zwakte in armen en benen. Als bij een patiënt meningeoom wordt vastgesteld, moet de behandeling met Androcur permanent worden stopgezet.

Wat betekent dit nu voor trans vrouwen?

Er is geen enkel reden tot paniek. Androcur is nog steeds een nuttige behandeling naar testosteroneonderdrukking toe. De hersenvliesgezwellen blijven nog steeds héél zeldzaam.

  • Personen die nu Androcur nemen, passen wel best de dosis aan in overleg met de endocrinoloog. De standaarddosis is voortaan 10 of 12,5 mg per dag. De kans op problemen bij klassiek kortdurend gebruik blijft zeer klein; bvb. de 2 jaar voor de gonadectomie. Indien u langer Androcur neemt of zal nemen, wordt best naar een alternatief gezocht.
  • Personen die ooit Androcur namen maar daar ondertussen mee gestopt zijn (na gonadectomie bv.) hoeven zich geen zorgen te maken.
  • Normaal gezien wordt Androcur gestopt na een vaginoplastie. Trans vrouwen die reeds een vaginoplastie hebben gehad, worden sterk afgeraden Androcur te blijven nemen.

Androcur is terugbetaald ikv. ‘genderdysforie’ mits attest van een endocrinoloog voor de dosis van 50 mg, maar niet voor de dosis 10 mg. Een kwartje van 50 mg nemen, wordt daarom vaak toegepast. 

Zijn er alternatieven?

Bespreek altijd je medicatie met je arts. Eventueel kan Androcur vervangen worden door de volgende alternatieven:

  • spironolactone 100 tot 300 mg per dag
  • GnRH analogen (injecties om de maand of 3-6 maanden),

Bij het eerste alternatief, spironolactone, is de testosteronespiegel niet betrouwbaar te meten en moeten nierfunctie en zouten in het bloed worden opgevolgd.

GnRH analogen kennen helaas geen terugbetaling op dit moment en zijn vrij prijzig. De testosteronespiegel wordt hiermee wel volledig onderdrukt.

Bronnen

  • European Medicines Agency: https://www.ema.europa.eu/en/news/restrictions-use-cyproterone-due-meningioma-risk
  • Boer, M., Moernaut, L., Van Calenbergh, F., Lapauw, B., & T’Sjoen, G. (2018). Variation of meningioma in response to cyproterone acetate in a trans woman. International Journal of Transgenderism, 19(1), 92-94. doi:10.1080/15532739.2017.1413615 (https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/15532739.2017.1413615)
  • Mancini, I., Rotilio, A., Coati, I., Seracchioli, R., Martelli, V., & Meriggiola, M. C. (2018). Presentation of a meningioma in a transwoman after nine years of cyproterone acetate and estradiol intake: case report and literature review. Gynecological endocrinology : the official journal of the International Society of Gynecological Endocrinology, 34(6), 456-459. doi:10.1080/09513590.2017.1395839 (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29105524)
  • Nota, N. M., Wiepjes, C. M., de Blok, C. J. M., Gooren, L. J. G., Peerdeman, S. M., Kreukels, B. P. C., & den Heijer, M. (2018). The occurrence of benign brain tumours in transgender individuals during cross-sex hormone treatment. Brain : a journal of neurology, 141(7), 2047-2054. doi:10.1093/brain/awy108 ((https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29688280