Cijfers

Het is onmogelijk om exact te zeggen hoeveel personen in onze maatschappij transgender zijn. Niet alleen omdat de groep zo divers is, en niet altijd duidelijk is wie geteld zou moeten worden, maar ook omdat niet alle transgenders een medische en juridische geslachtsverandering doormaken waardoor ze geregistreerd kunnen worden. Transgenders zijn in deze zin dan ook een ‘verborgen’ groep in onze maatschappij. Je kan dit het beste vergelijken met het beeld van een ijsberg (zie ook figuur hiernaast): de top steekt boven water uit en is zichtbaar (en in zekere zin meetbaar), maar de grote massa blijft verborgen.

De groep transseksuelen die een medische én juridische aanpassing verkregen en dus zichtbaar zijn in statistieken, zijn m.a.w. het ‘topje van de ijsberg’. De ijsberg die er onder ligt, is volgens recent Nederlands en Vlaams onderzoek wel erg groot. Deze onderzoeken bevroeg de genderidentiteit van de algemene bevolking, en dus net alleen transgender personen. Uit deze onderzoeken blijkt dat concludeert dat 0.7% van de mannen en 0.6% van de vrouwen zich psychisch méér het andere dan het eigen geboortegeslacht voelt (zij hebben dus een incongruente genderidentiteit). Toegepast op de Belgische bevolkingsgegevens komen we dan al snel uit op een groep van om en bij de 30.000 Belgen. Dat is een grotere groep dan de aantallen die instromen in de zorgsector en de aantallen die officieel een geslachtsverandering laten registreren.

Het is belangrijk om op te merken dat niet alle genderincongruente personen onvrede voelen met het eigen lichaam (genderdysforie of lichaamsonbehagen) of een wens hebben tot medische geslachtsaanpassing (Kuyper, 2012). Kortom: de groep transgenders is veel groter dan zij die hun lichaam willen laten aanpassen en juridisch ook hun identiteitskaart laten veranderen. Transgenders verengen tot hun lichaam of tot hun wens naar medische behandeling is dus een te enge invulling van deze groep.

Cijfers travestie

Over travesties zijn enkel cijfers uit een Nederlands onderzoek van P. Vennix bekend. Hierin werd het aantal mannelijke travesties vanaf de leeftijd van twintig jaar geschat op 1 tot 5% van de bevolking. Deze gegevens zullen vergelijkbaar zijn voor België, omdat Nederland en België op verschillende vlakken vergelijkbaar zijn: economisch, sociaal , cultureel en demografisch.

Cijfers van behandelaars

Heel wat van de bestaande studies die wel prevalentiecijfers geven, beperken zich tot die groep transgenders die medische hulp zochten én vonden, en gaan dus over een selecte groep. Cijfers van behandelaars zijn dus gebaseerd op die deelgroep van de totale transgender groep die een medisch traject doorliepen (vaak tot en met de genitale operatie). Deze cijfers gaan dus voornamelijk over wat de genoemd wordt ‘post-operatieve transseksuelen’. De meest recente cijfers dateren van 2007 en melden een prevalentie van man-naar-vrouw transitie van 1 op 12.900, en omgekeerde prevalentie van 1 per 33.800 (De Cuypere et al., 2007). Deze cijfers verschillen sterk per regio’s.

In een meer recentere publicatie berekenden De Cuypere en Olyslager (2009) hoe groot het deel is van de bevolking in Vlaanderen dat in hun leven te maken krijgt met een genderidentiteitsprobleem. Deze cijfers liggen en stuk hoger: 1 per 2.000 à 1.000 voor man-naar-vrouw en 1 per 4.000 à 2.000 voor vrouw-naar-man. Deze aantallen zijn ook meer in lijn met de instroom in transgenderzorgcentra.

Cijfers uit het rijksregister

Wanneer iemand officieel van geslacht verandert, wordt dit geregistreerd door het Rijksregister. Op die manier kan er jaarlijks een overzicht worden gemaakt van het aantal geslachtswijzigingen. Deze cijfers gaan dus over die deelgroep die én een medisch traject doorliepen én vervolgens ook officieel een aanvraag indienden voor aanpassing van het geboorteakte. Er zijn een deel transgenders die medisch gezien wel in aanmerking komen, maar die om allerlei redenen dit niet vertalen in een juridische aanpassing.

Het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen publiceert jaarlijks een overzicht van het aantal officiële geslachtswijzigingen. Tussen januari 1993 en juni 2016 veranderden 885 Belgen officieel van geslacht. Alle details voor het verschil naar geboortegeslacht, leeftijd, burgerlijke staat en regio is terug te vinden in de publicatie van het IGVM (te downloaden hieronder).

Bronnen: