M/V denken

Bijna iedereen groeit op met het rigide man/vrouw denken. Het lijkt vast te liggen dat er twee mogelijkheden bestaan: een  mannen- en een vrouwenlichaam, een vrouwelijke en een mannelijke genderexpressie – en identiteit. Dat het denken over lichamen als mannelijk of vrouwelijk sterk veranderde doorheen de tijd, toont een blik in de geschiedenis ons (Laqueur, 1990).

Van een één-sekse naar een twee-seksenmodel

De benoeming van een lichaam als mannelijk of vrouwelijk gebeurde in het Westen immers niet steeds op dezelfde manier. Tot eind 17de eeuw was een sekse een variatie op één thema, waarin het vrouwelijke als inversie van het mannelijke lichaam werd gelezen. De vagina bijvoorbeeld werd begrepen als de naar binnen gerichte penis. De uterus was de interne balzak. Pas na een hele ontwikkeling in de medische wetenschappen werden de seksen gezien als twee van elkaar verschillende lichamen. Het ‘moderne lichaam’ was geboren (Wils, 2001).

Vroeger ging men enkel af op anatomische verschillen om het geslacht van een persoon te bepalen (en in de meeste gevallen is dat nog steeds wat er bij een geboorte gebeurt). Tegenwoordig zijn ook de endocrinologie (hormonenleer) en de genetica (chromosomenleer) voorhanden. De anatomie, de endocrinologie en de genetica hanteren echter andere criteria om het geslacht van een persoon te bepalen, en verschillen soms van mening. Enkel denken in termen van mannelijke en vrouwelijke categorieën werkt immers in- en uitsluitend. Wat met de reeds meer dan 40 variaties in geslachtskenmerken?

Voormoeders en -vaders van gendervariantie

Mensen die zich niet aan de regels van hun geslacht houden, of zelfs als de andere sekse door het leven gaan, zijn er altijd al geweest (de Jong, 1999: 14). De maatschappij heeft hen alleen anders benaderd, geïnterpreteerd en behandeld, afhankelijk van de culturele condities van de tijd waarin ze leven. Geschiedkundigen en andere schrijvers leveren genoeg verhalen over vrouwen die als man door het leven gaan en mannen die als vrouw leven. In de literatuur van de zeventiende en achttiende eeuw krijgt het thema van ‘cross-dressing’ een prominente plaats in de literatuur (romans, biografieën, toneelstukken en opera’s), maar ook in kranten, medische verhandelingen, anekdoten en reisverhalen; maar voor elk publiek figuur zijn er waarschijnlijk honderden onopgemerkt gebleven in de loop van de geschiedenis (Dekker & van Pol, 1989).

Bronnen

  • de Jong, T. (1999). Man of vrouw, min of meer; gesprekken over een niet gangbare sekse. Amsterdam: Schorer boeken.
  • Dekker, R., & van de Pol, L. (1989). Vrouwen in mannenkleren. De geschiedenis van een tegendraadse traditie. Europa, 1500-1800. Amsterdam: Wereldbibliotheek.
  • Laqueur, T. (1990). Making sex: body and gender from the Greeks to Freud. Harvard: University Press.
  • Wils, K. (Ed.). (2001). Het lichaam (m/v). Leuven: Universitaire Pers.