M/V denken

Bijna iedereen groeit op met het gegeven man of vrouw te zijn, weinigen twijfelen aan hun sekse-identiteit. Ook lijkt het vast te liggen dat er twee mogelijkheden bestaan: een  mannen- en een vrouwenlichaam. Dat het denken over lichamen als mannelijk of vrouwelijk sterk veranderde doorheen de tijd, toont een blik in de geschiedenis ons (zie bv. Laqueur, 1990).

Van een één-sekse naar een twee-seksenmodel

De benoeming van een lichaam als mannelijk of vrouwelijk gebeurde in het Westen immers niet steeds op dezelfde manier. Tot eind 17de eeuw was een sekse een variatie op één thema, waarin het vrouwelijke als inversie van het mannelijke lichaam werd gelezen. De vagina bijvoorbeeld werd begrepen als de naar binnen gerichte penis. De uterus was de interne balzak. Pas na een hele ontwikkeling in de medische wetenschappen werden de seksen gezien als twee van elkaar verschillende lichamen. Het ‘moderne lichaam’ was geboren (Wils, 2001).

Vroeger ging men enkel af op anatomische verschillen om de sekse van een persoon te bepalen (en in de meeste gevallen is dat nog steeds wat er bij een geboorte gebeurt). Tegenwoordig zijn ook de endocrinologie (hormonenleer) en de genetica (chromosomenleer) voorhanden. De anatomie, de endocrinologie en de genetica hanteren echter andere criteria om de sekse van een persoon te bepalen, en verschillen soms van mening. Enkel denken in termen van mannelijke en vrouwelijke categorieën werkt immers in- en uitsluitend. Wat met de reeds 17 verschillende variaties op het thema sekse, die in één woord interseksuele aandoeningen genoemd worden? Volgens voorzichtige schattingen is een kleine 2 % van alle mensen interseksueel. Interseksuele personen zijn die personen waar anatomische, endocriene én genetische sekse op een of andere manier niet samenvallen. In de huidige medische opvattingen is het psychisch lijden van het kind te groot als het niet in één van de twee categorieën (m/v) wordt ondergebracht en opgevoed, en ouders en artsen zien zich geconfronteerd met een zware keuze van de geslachtsbepaling. Wettelijk gezien moet het kind ook in één van de twee juridische geslachten worden geregistreerd: jongen OF meisje.

Voormoeders en -vaders van gendervariantie

Mensen die zich niet aan de regels van hun sekse houden, of zelfs als de andere sekse door het leven gaan, zijn er altijd al geweest (de Jong, 1999: 14). De maatschappij heeft hen alleen anders benaderd, geïnterpreteerd en behandeld, afhankelijk van de culturele condities van de tijd waarin ze leven. Geschiedkundigen en andere schrijvers leveren genoeg verhalen over vrouwen die als man door het leven gaan en mannen die als vrouw leven. In de literatuur van de zeventiende en achttiende eeuw krijgt het thema van ‘cross-dressing’ een prominente plaats in de literatuur (romans, biografieën, toneelstukken en opera’s), maar ook in kranten, medische verhandelingen, anekdoten en reisverhalen; maar voor elk publiek figuur zijn er waarschijnlijk honderden onopgemerkt gebleven in de loop van de geschiedenis (Dekker & van Pol, 1989).

Bronnen

  • de Jong, T. (1999). Man of vrouw, min of meer; gesprekken over een niet gangbare sekse. Amsterdam: Schorer boeken.
  • Dekker, R., & van de Pol, L. (1989). Vrouwen in mannenkleren. De geschiedenis van een tegendraadse traditie. Europa, 1500-1800. Amsterdam: Wereldbibliotheek.
  • Laqueur, T. (1990). Making sex: body and gender from the Greeks to Freud. Harvard: University Press.
  • Wils, K. (Ed.). (2001). Het lichaam (m/v). Leuven: Universitaire Pers.