non-binair

Een non-binair persoon is iemand die zich niet thuis voelt in de binaire gendercategorieën man of vrouw en zich beter voelt bij een andere, niet-binaire, genderidentiteit. Dit uit zich soms in de genderexpressie van die persoon door mannelijke en vrouwelijke kenmerken te combineren of net te verwerpen. Genderidentiteit en genderexpressie zijn echter niet per definitie met mekaar verbonden. Je kan iemands genderidentiteit met andere woorden niet aflezen van hun genderexpressie.

Non-binair is een parapluterm. Er zijn verschillende termen voor genderidentiteiten die zich buiten het binair gendermodel stellen; “genderqueer”, “gender nonconform”, “agender”, “genderfluïde”, “bigender”,… Deze genderidentiteiten hebben met mekaar gemeen dat ze zich buiten de binaire gendernorm bevinden, maar ze verschillen onderling van mekaar.

Onze Nederlandse taal kent enkel de mannelijke of vrouwelijk aanspreekvorm. De laatste tijd trachten activisten in het Nederlandse taalgebied de termen voor non-binaire personen ingang te doen vinden. De huidige binaire voornaamwoorden hij/zij, hem/haar, zijn/haar krijgen respectievelijk gezelschap van die, hen en hun.

genderqueer

Genderqueer is niet nieuw

De “Sex Orientation Scale van Benjamin” (1966) hanteerde vroeger enkel de begrippen travestie en transseksualiteit. Van transgenderisten of genderqueer personen was toen nog geen sprake.  Uitgaande van mannen zouden volgens Benjamin travestieten een mannelijke identiteit hebben en transseksuelen een vrouwelijke identiteit. Het kan echter ook volgens zijn schaal dat men zich zowel man als vrouw voelt, maar ook man nóch vrouw. Men kan zich zelfs soms man, soms vrouw voelen. “Men past dan niet in de hokjes travestie en transseksualiteit en heeft het gevoel daar ergens tussenin te zitten” (Vennix P.). Op de schaal van Benjamin zouden we de term genderqueer dus kunnen situeren in de vierde en de vijfde categorie (transseksueel niet-operatief en echte transseksueel verregaand).

Nu

De termen die Benjamin hanteert worden zo goed als niet meer gebruikt. Meer en meer personen die zich als transgender identificeren, leggen het juk af van hoe een transitie er uit zou moeten zien en zoeken hun eigen hoogst persoonlijke weg. Soms ondergaat een genderqueer of non-binair persoon lichamelijke aanpassingen om lichaam en genderidentiteit in overeenstemming te brengen, maar dat hoeft niet. Ook met kledij, haartooi en andere uiterlijke kenmerken kan je uiting geven aan je genderexpressie.

Het uiteindelijke doel van gelijk welke medische transitie of psychologische begeleiding dient er op neer te komen dat men vooral zichzelf kan zijn. Of dat nu mannelijk, vrouwelijk, iets daar tussenin is of beide, is dan in principe van ondergeschikt belang. Zolang men maar het gevoel geeft dat alles klopt, men zich lekker in zijn/haar/hun vel voelt en zich ook gewaardeerd weet door de ander. M.a.w. het cruciale gegeven is dat genderklachten (genderdysforie) verdwijnen en dat je je eigen comfortzone hebt gevonden.

Hoeveel?

Over de prevalentie van genderqueer of non-binaire personen is weinig geweten. Sinds de toenemende aandacht voor deze positie op het genderspectrum, kunnen velen die vroeger het gevoel hadden te moeten kiezen tussen of man of vrouw zijn, zich nu beter thuis voelen in deze categorie. Iemand die vroeger als travestiet werd aanzien, maar het verlangen had naar een gedeeltelijke geslachtsaanpassing kwam vroeger niet in aanmerking voor medische behandeling. Wie de knoop dan toch maar in de richting van medische behandeling doorhakte, diende dan ook ‘all the way’ te gaan. Hierdoor zijn een aantal genderqueer personen vroeger ten onrechte als transseksueel bestempeld.

Steun en aanvaarding

Het ontbreekt genderqueer personen vaak aan rolmodellen, voorbeelden waarmee zij zich kunnen identificeren. Hierdoor is het moeilijk om in zichzelf te blijven geloven en vast te houden aan een keuze voorbij man of vrouw zijn. Zich aanvaard en gewaardeerd weten door zijn/haar omgeving is voor elk van ons van groot belang. Het is de smeerolie van onze motor. Onderzoek naar tevredenheid van de geslachtsaanpassende behandeling bij trans personen heeft reeds meerdere malen uitgewezen dat steun van de omgeving hierbij van cruciaal belang is. Dit geldt evenzeer, zo niet nog meer, voor genderqueer personen. In onze cultuur wordt immers nog vooral gedacht in termen van man of vrouw, een specifieke tweedeling. Dit kan genderqueer personen het gevoel geven dat zij zich niet erkend weten in hun identiteit tussen man en vrouw in, dat zij zich blijvend in het hokje man of vrouw geduwd voelen.