antidiscriminatie

Zowel op Vlaams als op federaal niveau ben je beschermd tegen discriminatie op basis van geslachtsverandering, genderidentiteit en genderexpressie. En ook op Europees niveau zijn er heel wat initiatieven. Hieronder kan je meer informatie vinden. Heb je een klacht, dan kan je hier terecht.

Vlaanderen

Het Vlaamse Decreet houdende een kader voor het Vlaamse gelijkekansen- en gelijkebehandelingsbeleid (2008) werd in maart 2014 uitgebreid en vermeldt nu ook expliciet genderidentiteit en genderexpressie als beschermde gronden.

De memorie van toelichting stelt het volgende: “Deze nieuwe beschermde kenmerken worden voornamelijk geïntroduceerd om een uitgebreide bescherming tegen discriminatie te garanderen voor alle transgender personen, met inbegrip van travestieten, interseksuelen, en andere gendervariante personen. Ze zijn bij uitbreiding echter evenzeer toepasbaar op eenieder met een gendernormoverschrijdende genderidentiteit en/of -expressie. De invoeging van beide kenmerken komt ook tegemoet aan de afspraken die door de deelstaten en de federale staat werden gemaakt naar aanleiding van de opmaak van het interfederale actieplan tegen homofoob en transfoob geweld. In dit kader werd overeengekomen om ‘genderidentiteit’ en ‘genderexpressie’ als beschermde kenmerken toe te voegen in elke (federale en deelstatelijke) antidiscriminatieregelgeving.” (p.6)

Het decreet specificeert bovendien de domeinen waarbinnen discriminatie niet kan. Het gaat om werk, gezondheidszorg, onderwijs, huisvesting, mobiliteit, cultuur, jeugd, sociale voordelen en toegang tot en deelname aan economische, sociale, culturele of politieke activiteiten buiten de privésfeer.

PS: Ook in de Franse Gemeenschap ben je beschermd voor de gronden “le changement de sexe, l’identité de genre et l’expression de genre.”  (Décret modifiant le décret du 12 décembre 2008 relatif à la lutte contre certaines formes de discrimination van 13/11/2015, publicatie in staatsblad op 08/12/2015 p.72777).

België

België beschikt over drie antidiscriminatiewetten:

  • de wet ter bestrijding van racisme en xenofobie,
  • de wet ter bestrijding van discriminatie tussen vrouwen en mannen (genderwet)
  • de wet ter bestrijding van discriminatie op grond van leeftijd, seksuele geaardheid, burgerlijke staat, geboorte, vermogen, geloof of levensbeschouwing, politieke overtuiging, taal, huidige of toekomstige gezondheidstoestand, een handicap, een fysieke of genetische eigenschap of sociale afkomst.

De genderwet verbiedt directe en indirecte discriminatie, pesterijen op grond van het geslacht en ongewenst seksueel gedrag. Ze stelt in artikel 4, paragraaf 2: “Voor de toepassing van deze wet wordt een direct onderscheid op grond van geslachtsverandering gelijkgesteld met een direct onderscheid op grond van geslacht.”

Hierdoor werd in eerste instantie enkel transseksuele personen beschermd, d.w.z. (hier begrepen als) “zij die een geslachtsveranderende behandeling hebben ondergaan, die ermee bezig zijn, of die van plan zijn dit te doen”. In België werd op 24 april 2014 een wetsvoorstel goedgekeurd om genderidentiteit en genderexpressie toe te voegen als beschermde gronden, om de bescherming tegen discriminatie zo uit te breiden tot eenieder die discriminatie ondervindt o.w.v. de genderidentiteit of genderexpressie. Deze aanpassingen aan de genderwet zijn van kracht sinds 3 augustus 2014, tien dagen na publicatie in het staatsblad.

Privérelaties, (seksuele) intimidatie in arbeidsrelaties of delicten die onder andere wetten of KB’s vallen, of die een gemeenschaps- of gewestbevoegdheid aangaan, vallen niet onder deze wet.

Indien iemand slachtoffer is van pesterijen of seksueel ongewenst gedrag op de arbeidsvloer, dan wordt de “Wet betreffende de bescherming tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk” (1996) toegepast. In dit geval kan het slachtoffer zich wenden tot de preventieadviseur van de interne of externe preventiedienst van de werkgever (of de vertrouwenspersoon en/of de vakbondsafgevaardigde). Aan deze wet werden tevens de gronden genderidentiteit en genderexpressie toegevoegd (zie hier voor de wetswijzigingen van 28 februari 2014) (Publicatie Staatsblad op 28 april 2014).

Verzwarende omstandigheid

De antidiscriminatiewet is een strafwet. Ze bestraft ook het aanzetten tot discriminatie, haat of geweld.

Voor de discriminatiegrond geslachtsverandering kan er een strafverzwaring worden opgelegd voor het misdrijf doodslag en slagen en verwondingen. Men spreekt dan over een haatmisdrijf waarbij er door het transfoob karakter van het feit een strafverzwaring kan worden opgelegd. Momenteel geldt dit nog niet voor genderexpressie en genderidentiteit, of voor andere misdrijven. Toch is het belangrijk wanneer je aangifte doet om dit te melden aan de politie. Momenteel is er nog geen veroordeling geweest waarbij geslachtsverandering als verzwarende omstandigheid werd opgenomen.

Visietekst: structurele discriminaties van transgenders personen in België wegwerken

Het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen (IGVM) publiceerde in maart 2013 haar visietekst “Structurele discriminaties van transgender personen in België wegwerken”. Het IGVM vindt het belangrijk te sensibiliseren rond de rechten van transgender personen. Op die manier wil het bijdragen aan de tolerantie en discriminatie helpen uitbannen. Een niet onbelangrijk deel van de discriminatie is echter structureel, dat wil zeggen een gevolg van de bestaande wetgeving waarin dikwijls geen rekening is gehouden met transgender personen. Met het oog op het wegwerken van deze structurele discriminaties heeft het Instituut een visietekst ontwikkeld met aanbevelingen voor de verschillende betrokken ministers.

Concreet pleit het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen voor:

  1. Een herziening van de criteria voor geslachtsverandering en voornaamswijziging in de wet betreffende de transseksualiteit van 10 mei 2007
  2. Een wettelijke bescherming tegen discriminatie op basis van genderidentiteit en genderexpressie
  3. Een betere bescherming van de rechten van transgender ouders en hun kinderen
  4. Een wettelijke bescherming tegen pesten op het werk op basis van geslachtswijziging, genderidentiteit en genderexpressie
  5. Een goede terugbetalingsregeling van medische kosten in het kader van een transitieproces
  6. Een reflectie over aangepaste identiteitsdocumenten

Download de visietekst Structurele discriminaties van transgender personen in België Wegwerken (PDF).

Europa

Het Europees Parlement vaardigde in 1989 een resolutie uit over het verbod op discriminatie van transseksuele personen. Het Parlement riep de Ministerraad en de Europese Commissie en de lidstaten op om voorzieningen en regelgeving te organiseren om het recht van transseksuele personen op medische geslachtsverandering te vrijwaren, en definieerde daarbij minimumstandaards voor de procedure, waaronder de wettelijke erkenning van de nieuwe burgerlijke staat. Dat deze richtlijnen nog lang niet overal toegepast worden, en dat ze tevens onvoldoende zijn om de rechtspositie van transgender personen in Europa te beschermen, werd recentelijk door een groot onderzoek uitgevoerd door de European Union Agency for Fundamental Rights verduidelijkt. (De voornaamste resultaten van deze studie, kan je in de zijkolom downloaden).

Transgender Europe, de Europese koepelorganisatie, publiceerde in maart 2013 een overzichtskaart waarop de nog heersende discriminaties worden samengevat. Deze kaart toont dat 24 landen in Europa nog steeds sterilisatie eisen voor de wettelijke gendererkenning kan plaatsvinden, en dat in 16 landen er zelfs helemaal géén mogelijkheid bestaat om voornaam of geslacht te wijzigen. In de bijbehorende index kan je een overzicht terugvinden voor de regelgeving van de verschillende lidstaten op het vlak van wettelijke gendererkenning, bescherming tegen haat en transfoob geweld, asiel, gelijkheid en non-discriminatie en familierecht.

Ook Amnesty International komt op voor de wettelijke bescherming van transgender personen. In een recent rapport “Because of who I am: Homophobia, transphobia and hate crime in Europe”, klagen zij aan dat de Europese Unie en haar lidstaten homofoob of transfoob geweld niet erkent als haatmisdrijven.