mensenrechten

Europa

De rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens vormt een interessante bron voor informatie over mensenrechten voor transgender personen. Thema’s die in deze zaken aan bod kwamen zijn: het recht op een geslachtsaanpassende behandeling, de wijziging van de staat van de persoon, het recht op huwelijk, het afstammingsrecht en het recht op gezinsleven. Wie hier graag meer over wilt lezen kan terecht in de publicatie Leven als transgender in België. De sociale en juridische situatie van transgender personen in kaart gebracht (pp51 e.v.).

België

Sinds de openstelling van het burgerlijke huwelijk en adoptie (20 april 2006) voor paren van gelijk geslacht, speelt de Belgische staat op deze twee terreinen een voortrekkersrol die ook ten goede komt aan transseksuele personen. Zo moeten transseksuele personen bijvoorbeeld niet meer uit de echt scheiden vooraleer één van beide partners van geslacht kan veranderen. Aanbeveling 1117 van de Raad van Europa werd echter pas recent in België ter harte genomen.

De wet van 10 mei 2007 betreffende de transseksualiteit (B.S. 11 juli 2007) voorziet het recht om officieel de voornaams- en geslachtsregistratie aan te passen, in overeenstemming met aanbeveling 1117 van de Raad van Europa. Met deze wet werd eindelijk een juridisch recht gegarandeerd voor de transseksuele burgers. De vroegere splitsing in een administratieve procedure (voornaamswijziging) en een judiciële procedure (verandering registratie geboortegeslacht) is hiermee tevens vervangen door een eenvormige administratieve procedure.

Het recht op voornaamswijziging of geslachtswijziging is volgens de wet gebonden aan enkele (cumulatieve) voorwaarden. Meer over de concrete gang van zaken vind je terug onder ‘praktisch‘.

Tegen deze voorwaarden komt er vanuit het perspectief van mensenrechtenactivisten heel wat kritiek. De staat erkent immers nog steeds slechts twee geslachten – wat voor de groep mensen die zich tussenin beweegt niet passend is – én bovenal stelt men sterilisatie als voorwaarde om het recht te verkrijgen om van geslacht te veranderen.

Niet alleen zorgen deze strikte medische criteria voor uitsluiting en ongewilde praktijken, ze leiden tevens tot ongelijke behandeling in ouderschap, en tot een schending van privacy (zie voor een bespreking Motmans, 2009; Uytterhoeven en Senaeve, 2008).

Yogyakarta principes

Een groep van vooraanstaande mensenrechtenexperts hebben een lijst van principes opgesteld, uitgewerkt, besproken en verfijnd, wat geleid heeft tot de publicatie van de zogenaamde Yogyakarta-principes. Deze behandelen een breed spectrum van normen op het gebied van mensenrechten en de toepassing daarvan op kwesties betreffende seksuele geaardheid en genderidentiteit. De principes bevestigen de primaire verplichting van staten om mensenrechten in te voeren. Bij elk principe worden aan alle staten gedetailleerde aanbevelingen geformuleerd.

Het is duidelijk dat België de Yogyakarta principles niet respecteert. Dit vormt dan ook één van de redenen waarom de huidige federale overheid het plan opgevat heeft de wet op transseksualiteit te hervormen.