sport

In de sportwereld is het thema van transgender natuurlijk een hoofdstuk apart, aangezien dit domein erg geslachtsgesegregeerd is. Tijdens de Olympische Spelen van Peking in 2008, bijvoorbeeld, werden (vrouwelijke) atleten die ervan werden verdacht man te zijn, aan een genderverificatietest onderworpen, in opdracht van het Aziatisch Olympisch Comité. De Chinese overheid zette hiertoe een labo op om uit te maken of de deelnemende atleten wel ‘echt’ man of vrouw zijn. Het Union Medical College, dat verantwoordelijk is voor het uitvoeren van de testen, wilde dit doen door een onderzoek van de fysieke kenmerken van atleten, een bloedafname om hormonenniveaus te controleren en een chromosomenonderzoek.

In het verleden werden dergelijke tests geregeld uitgevoerd, maar het Internationaal Olympisch Comité (IOC) besliste in 1999 al om deze tests niet meer af te nemen, wegens ethisch ongepast en wetenschappelijk onbetrouwbaar. Het IOC baseert zich nu op regels zoals opgesteld in de ‘Statement of the Stockholm consensus on sex reassignment in sports’. Op 28 oktober 2003 heeft een ad hoc comité samengesteld door de medische commissie van het IOC hierin besloten dat personen die een geslachtswijziging ondergingen vóór hun puberteit, moeten worden erkend in hun nieuwe geslacht. Personen die een geslachtsverandering ondergingen na hun puberteit, moeten worden beschouwd als behorende tot hun nieuwe geslacht en mogen deelnemen aan de mannelijke of vrouwelijke competities, mits zij voldoen aan volgende voorwaarden:

  1. chirurgische anatomische veranderingen zijn voldaan, inclusief de externe genitalia en gonadectomie;
  2. een legale erkenning van hun toegewezen sekse hebben bevestigd gekregen door de officiële autoriteiten;
  3. hormonale therapie passend bij hun toegewezen sekse in een verifieerbare manier en voor voldoende lange tijd verkregen zodat geslachtsgerelateerde voordelen in de sportcompetities zijn geminimaliseerd.

Het IOC acht het aangewezen om tot twee jaar na de gonadectomie te wachten en behoudt zich het recht voor om een vertrouwelijke case-by-case evaluatie te doen in geval van twijfel over het geslacht van een atleet.

Op 17 mei 2004 heeft de Executive Board van het IOC de consensus, voorgesteld door de ‘IOC Medical Commission’, opnieuw bevestigd. Daarin werden de criteria vastgelegd voor elke persoon die een geslachtsverandering onderging en aan de sportcompetitie wil deelnemen. Deze condities waren van toepassing tijdens de Spelen van XXVIII Olympiade in 2004 in Athene.

Nieuwe regels aan de horizon

Het IOC overweegt nieuwe richtlijnen aan te nemen over hoe in de toekomst meer inclusief te zijn voor transatleten in topsport. Deze richtlijnen komen van een “Consensus Meeting on Sex Reassignment and Hyperandrogenism”  georganiseerd door het IOC in november 2015. Er wordt verwacht dat deze richtlijnen integraal worden aangenomen en reeds voor de zomerspelen in Rio De Janeiro van 2016 zouden gelden.

Het gaat om een reeks aanbevelingen die moeten aansluiten bij de veranderende houding en wetenschappelijke consensus omtrent transgenders. Trans atleten zullen niet langer aan de chirurgische en juridische eisen moeten voldoen. Transmannen kunnen ten allen tijde mee doen aan de mannencompetitie. Transvrouwen wordt enige beperking opgelegd qua testosteronniveau: zij dienen minimum 12 maanden onder 10 nmol/L testosteron niveau te zitten vooraleer zij aan de Olympische Spelen mogen deelnemen. Deze waarden kunnen ten allen tijen worden gecontroleerd. Wanneer het testosteronniveau de grens van 10 nmol/L overschrijdt, riskeren ze een schorsing van 12 maanden. Bovendien moeten zij hun genderidentiteit als vrouw declareren – een verklaring die voor een periode van minimum vier jaar geldig blijft.

De nieuwe IOC richtlijnen zijn aanbevelingen en houden geen verplichting in voor andere sportorganisaties, al wordt gehoopt dat ze ter inspiratie kunnen dienen.

Sportbeleid: meer dan wat regeltjes

Sport Vlaanderen bracht recent een brochure uit rond transgenders in de sport. De bedoeling is om aan de Vlaamse sportfederaties een kader te bieden, en sport ook voor transgenders mogelijk te maken. Met deze brochure willen zij de sportwereld informeren over een voor hen meestal onbekend thema, en een aanzet bieden voor het uitwerken van een goed beleid rond transgender personen binnen hun werking. De brochure reikt suggesties aan om de integratie van transgender leden vlot te laten verlopen, schetst de wettelijke context met betrekking tot transgenders in de sport en geeft tips met betrekking tot praktische zaken, zoals bijvoorbeeld kleedkamers en doucheruimtes. Ook in Nederland is een dergelijke brochure uitgegeven. De website van Trans*Athlete lijst alvast een aantal voorbeelden op van transgenderbeleid in sportorganisaties.

Dat een dergelijk beleid verder moet gaan dan enkel regels opstellen voor sportfederaties, wordt duidelijk in een recent Schots onderzoek. Van de 115 transgender respondenten gaf 80% aan dat persoonlijk homo- of transfobie had meegemaakt, of er getuige van geweest. In deze groep gaf 96% aan dat zij getuige of slachtoffer waren van verbaal gedrag, 16% rapporteerde fysiek geweld en, 7% meldt seksueel geweld.

De brochure van Sport Vlaanderen kan je hier downloaden.