Aan de slag!

Transgender personen kunnen verschillende obstakels ondervinden bij het sporten. Sommigen verzinnen manieren om hier mee om te gaan, voor anderen zijn deze obstakels de reden waarom ze niet sporten of kiezen voor een individuele sport. Bij pakweg joggen moet er geen team ingelicht worden en kan men vaak in alle privacy sporten. Teamsporten daarentegen zijn gericht op vertrouwen en samenwerking en vereisen overleg en transparantie.

Als sportfederatie streef je naar een hoge sportparticipatie en een kwaliteitsvol aanbod dat hier op afgestemd is en dat voor iedereen toegankelijk is. We raden sportfederaties dan ook aan om een duidelijk diversiteitsbeleid op te stellen en dit ook te vervolledigen vooraleer er zich een eventuele casus voordoet. Zo hoeven er niet onder tijdsdruk ad hoc beslissingen genomen te worden. Transgender personen kunnen het best transparant zijn en de coach of voorzitter in vertrouwen nemen als ze dat nodig achten om later misverstanden te vermijden.

Participatie en fair play

Het geslachtsregistratiesysteem is iets waar transgender personen in het algemeen mee worstelen. Dit is niet anders in sportclubs: participanten vragen zich af wat de relevantie ervan is. Een ander probleem dat hierbij wordt aangehaald is de koppeling van het lidmaatschap bij een sportclub aan het rijksregisternummer, want dit maakt het voor sportclubs mogelijk om te weten wat je geboortegeslacht is. Veel trans personen zijn (nog) niet officieel van geslacht veranderd, waardoor hun transgender status kan achterhaald worden. Voor gender non-binaire personen of intersekse personen is dergelijke geslachtsregistratie al helemaal onhoudbaar.

Mag een transgender sporter dan tijdens de transitie zelf kiezen of hij/zij/die bij de mannen- of vrouwen competitie meedoet? Het zou jammer zijn mochten een aantal transgender personen niet meer kunnen sporten omdat ze (nog) niet (helemaal) binnen het man- of vrouwhokje horen. Op die manier verplicht je sporters om bepaalde operatieve ingrepen te ondergaan om competitief te kunnen sporten. Wij adviseren dan ook om tot een consensus te komen die voor iedereen (min of meer) goed voelt. Omdat elke situatie anders is benadrukken we het belang van overleg tussen sporter (en diens ouders in geval van een minderjarige) en de club. Maatwerk is steeds aan de orde en pasklare antwoorden hebben we helaas niet.

Vraag als trainer gerust waar de speler zichzelf het best bij voelt, en geef als trans persoon aan wat je nodig hebt om mee te kunnen participeren. Een sporter die een vermannelijkingsproces doormaakt zou bijvoorbeeld (voorlopig) bij de vrouwen kunnen blijven spelen, zelfs al is het uiterlijk sterk vermannelijkt of androgyn. Transgender personen kunnen de geslachtsregistratie en voornaam laten aanpassen op hun paspoort zonder enige vorm van hormonenbehandeling of chirurgische ingrepen. Het is dus erg moeilijk om hier rigide regels over op te maken. Door middel van een transparante aanpak kan je al heel wat discussies en bezorgdheden counteren. Toch zal je misschien nog moeten anticiperen op eventuele problemen inzake fair play. Is het bijvoorbeeld wel eerlijk dat een trans vrouw die geen hormonale behandeling volgt deelneemt aan wedstrijden binnen de vrouwencompetitie?

  • De geslachtsregistratie is gewijzigd op de identiteitskaart

Wanneer de geslachtsregistratie officieel is gewijzigd, staat deelname aan de gewenste categorie niet ter discussie. Trans mannen participeren dan gewoon bij de mannen, trans vrouwen bij de vrouwen indien gewenst. De persoon in kwestie is ook niet verplicht om te melden dat de geslachtsregistratie werd gewijzigd.

  • De persoon is in transitie, intersekse of gender non-binair

Je kan in dit geval als sportfederatie beslissen om de sporter een specifieke toelating te verlenen, indien dit niet leidt tot een door andere deelnemers als oneerlijke gepercipieerde situatie. Hoe kan dat laatste beoordeeld worden? Voor de topsport kunnen de richtlijnen van het IOC gevolgd worden. Voor breedtesport (sport die door alle lagen van de bevolking beoefend kan worden op amateurbasis) kunnen afspraken gemaakt worden analoog met de richtlijnen van het IOC. Hormoonwaarden zijn het enige medische criterium. Bovendien beperkt de richtlijn zich tot de hormoonwaarde van trans vrouwen: de maximale testosteronwaarde. Je kan dit alles best schriftelijk bevestigen. Bij eventuele discussies met tegenstanders kan het van belang zijn dat de sporter dergelijk document kan voorleggen.

Kleed- en doucheruimtes en sportkledij

Kleed- en doucheruimtes zijn vaak opgedeeld in mannen- en vrouwenruimtes. Het is voor transgender personen niet altijd evident om te moeten kiezen waar ze zich zullen omkleden en douchen voor en na het sporten, zeker in bepaalde fases van een eventuele transitie: het lichaam is ‘anders’ dan dat van de rest in de kleedruimte, en beide hokjes passen op de één of andere manier niet. Zeker voor non-binaire of intersekse personen zorgt dit voor complexe situaties. Dit is vooral een probleem wanneer er enkel gemeenschappelijke kleedruimtes aanwezig zijn.

Waar er aparte kleedhokjes en douchecabines aanwezig zijn, zoals in het zwembad, stelt dit probleem zich niet. Echter, kledingvoorschriften in zwembaden zijn dan weer problematisch voor sommige transgender personen, vooral in een tussenfase in de transitie (bijvoorbeeld trans mannen die nog geen borstverwijdering hebben gehad, maar dit wel wensen), voor non-binaire personen, en voor trans personen die geen genderbevestigende operaties wensen.

Trans mannen houden dan bijvoorbeeld graag een surf- of zwem-t-shirt aan, en trans vrouwen die geen vaginoplastie ondergingen voelen zich meer comfortabel in een zwemrokje, maar volgens de kledingvoorschriften in verschillende zwembaden mag dit niet. Kunnen zwemmen is ook opgenomen in de eindtermen, waardoor scholen verplichte zwembadbezoeken inplannen. Een doktersbriefje zorgt voor tijdelijke rust, maar biedt geen structurele oplossing. Ook bij andere sporten kunnen transgender personen botsten op streng gereguleerde kledijvoorschriften. Denk maar aan turners die voor een wedstrijd specifieke gegenderde turnmaillots moeten dragen. Probeer samen tot een consensus te komen waarbij zowel rekening gehouden wordt met uniciteit als met uniformiteit.

Veel transgender personen vinden het aangenaam wanneer zij zich kunnen omkleden of douchen in een andere ruimte of op een ander moment. Echter, vaak is er een tekort aan kleedkamers, waardoor een volledige kleedkamer voorbehouden als genderneutrale kleedruimte op veel plaatsen praktisch niet mogelijk is. Wat wel zou kunnen is dat een kleedruimte als genderneutrale ruimte wordt gereserveerd wanneer het op voorhand wordt aangevraagd. Dit zou ook kunnen voor doucheruimtes, vaak nog een groter probleem voor trans personen. Hierbij is het belangrijk dat deze mogelijkheid ook duidelijk wordt gecommuniceerd via de website of brochures. Liefst is het personeel dan ook op de hoogte hiervan, zodat op het moment zelf geen uitleg meer moet worden gegeven en dit zo subtiel mogelijk kan verlopen.

Het voorzien van een aparte kleedkamer blijkt vaak geen probleem te zijn in de thuisclub, maar wel wanneer men bijvoorbeeld op verplaatsing speelt. Het kan handig zijn om hier als club vooraf aan te denken, zodat men op het moment zelf niet steeds voor onaangename verrassingen komt te staan. Houd er tenslotte rekening mee dat niet alle transgender personen dit wensen en je dus ook niet kan eisen dat iemand zich in een aparte kleedkamer omkleedt. Transgender personen vinden het vaak spijtig dat ze op die manier bepaalde aspecten van groepsvorming of -gevoel missen.

Ook de toiletten zouden genderneutraal kunnen worden gemaakt. dit kan eenvoudig door in de sanitaire infrastructuur van sportclubs en andere openbare ruimtes gewoon de genderaanduiding weg te halen, en eventueel te vervangen door het pictogram ‘WC’. Hoewel niet aan al deze behoeften met betrekking tot infrastructuur onmiddellijk zal kunnen voldaan worden, kunnen deze door de sportdienst zeker meegenomen worden om in rekening te brengen wanneer in de toekomst sportinfrastructuur wordt gebouwd of vernieuwd. Het zijn allemaal maatregelen die voor iedere sporter handig kunnen zijn, en men dus niet als uitzonderingsregel voor transgender personen dient te benoemen. Wijs als transgender persoon gerust op dit gedeeld voordeel en doe misschien een rondvraag bij ploeggenoten.

Soms wordt geargumenteerd dat een sporter alsnog de toegang tot een bepaald toilet of kleedkamer ontzegd wordt omdat andere gebruikers van de faciliteiten er zich ongemakkelijk bij voelen. Deze argumenten zijn niet geldig, omdat ingaan op een discriminerende vraag volgens de wet gelijkgesteld wordt aan discriminatie. Omgekeerd bestaat er geen wetgeving die iemand verbiedt om naar een toilet of kleedkamer te gaan dat ‘niet van het eigen geslacht’ is. Als transgender persoon hoef je je niet te verantwoorden, maar kan het wel helpend zijn om in dialoog te gaan over jouw rechten met andere gebruikers die in eerste instantie weerstand bieden. Een persoonlijke ontmoeting kan soms de denkwijze van de ander en die van jou positief beïnvloeden.

Onvoorspelbaarheid reacties

Transgender sporters weten niet op voorhand hoe het sporten zal verlopen en willen graag een confrontatie of scène vermijden, of vermijden dat ze zich moeten verantwoorden of een uitleg moeten geven wanneer iemand een opmerking maakt. Het kan voor hen een grote stap zijn om de teamgenoten, trainer, sportclub, sponsors, supporters,… te vertellen over de gendervariante gevoelens of transgender identiteit. Als coach of sportvereniging kan je hiervoor aandachtig zijn en inzetten op vorming. Het kan handig zijn om het transgenderthema op te nemen in het inclusie en diversiteitsbeleid en dit ook naar buiten toe te communiceren. Wanneer men weet dat er zich geen problemen zullen voordoen en de sportvereniging op een gepaste manier zal reageren, wordt een groot deel van deze onzekerheid weggenomen, wat de drempel om te sporten voor transgender personen sterk zal verlagen.

Heel wat transgender personen vinden het belangrijk om openlijk uit te komen voor hun genderidentiteit. Of, en in hoeverre de transidentiteit daarom bekend moet worden gemaakt bij alle leden van de club, is een keuze die de persoon in kwestie zelf mag maken. Er kan overlegd worden met de speler en diens ouders wat er wel of niet wordt verteld en wie er ingelicht wordt. Iemand ‘outen’ zonder medeweten of goedkeuring van de persoon in kwestie is echt not done. Onder ‘vertellen’ vind je alvast heel wat tips en tricks over hoe je anderen kan inlichten.

Als er negatief gereageerd wordt of je merkt als coach of sportvereniging discriminatie en pesterijen op, dan spreek je de persoon in kwestie daarop aan. Als coach of voorzitter moet je een voorbeeld zijn voor de sporters. Ook supporters durven zich te bezondigen aan transfobe uitlatingen vanuit de tribunes. Scheidsrechters mogen gerust een speler of een supporter van het veld/tribune sturen als die zulke uitlatingen doet. Sponsors die moeilijk doen mag je ook gerust terechtwijzen, ook al loop je dan het risico dat ze hun geldkraan toedraaien. Dat is een overweging die je als trans persoon moet maken. Sport hangt samen met sportief gedrag. Transgender of cisgender, maak er geen spel van.