stem

Mensen verschillen van elkaar, niet alleen door hun uiterlijk maar ook door de manier waarop ze spreken. Er zijn duidelijke verschillen tussen de stem van mannen en die van vrouwen. Het meest opvallende en daarom belangrijkste spraakverschil tussen man en vrouw is het feit dat mannen met een lagere toonhoogte spreken. Dat heeft te maken met de trillingsfrequentie van de stembanden, die bij mannen rond de 120 Hz en bij vrouwen rond de 220 Hz ligt. Daartussen ligt een genderambigue zone (150 tot 185 Hz), dus deze zijn niet perfect van elkaar te onderscheiden. Ook variëren mannen de toonhoogte minder. Daarnaast spreken mannen over het algemeen luider dan vrouwen, met meer borstresonantie. Ook op het vlak van de articulatie van klanken, de klankkleur, de woordenschat en de gespreksonderwerpen zijn er verschillen.

De opvatting leeft dat de stemwijziging bij trans mannen geen problemen stelt aangezien er automatisch een stemverlaging plaatsvindt bij toediening van mannelijke hormonen. Het klopt inderdaad dat de stem onder invloed van de hormonentherapie automatisch zakt, doordat de massa van de stemplooien stijgt en de trillingsfrequentie daalt. Toch is ook bij trans mannen logopedische tussenkomst, en met name een consult voor de aanvang van de hormonentherapie, aangewezen. De ervaring leert namelijk dat sommige trans mannen onrealistische verwachtingen hebben ten aanzien van de invloed van de hormonentherapie op de stem. Bij navraag blijkt dat sommigen gehoopt hadden dat de stemverlaging vlugger zou plaatsvinden. Men moet toch rekenen op drie à vier maanden voor er een duidelijke daling van de stem hoorbaar is. Ook wordt soms een te grote daling verwacht. Vooral bij mensen die al een relatief lage stem hadden, is het resultaat van de hormonentherapie wel eens beperkter dan verhoopt. Na één jaar is het maximum in stemdaling door hormonen bereikt en zo’n 10% van de transmannen zou blijven hangen in de genderambigue zone.

Mensen die zingen moeten er zich van bewust zijn dat hun stembereik onder invloed van de hormoontherapie geringer zal worden. De mogelijkheden om hoge tonen te zingen worden beperkter. Dit verlies wordt niet volledig gecompenseerd door de winst bij lage tonen.

Stemoperatie

Meestal is een stemoperatie niet nodig, maar als de hormoontherapie en logopedie onvoldoende resultaat geven, kan ook nog altijd een operatieve ingreep uitgevoerd worden, een zogenaamde thyroplastie type III. Hierbij wordt een verticale kraakbeenstrip, paramediaan links en rechts, uit het schildkraakbeen verwijderd. Zo ontspannen de stembanden. De stembanden zelf worden met andere woorden niet ‘gemanipuleerd’. Dit leidt tot een verlaging van de stem.

Passabiliteit

De toonhoogte van de stem is maar één aspect van de spraak dat gewijzigd moet worden. Voor een succesvolle aanpassing aan de andere sekse is het aangewezen ook de andere reeds genoemde aspecten (intonatiepatronen, articulatie, resonantie, woordenschat) niet uit het oog te verliezen. Bovendien kan de aanpassing van de spraak niet los gezien worden van het hele proces. Onderzoek heeft bijvoorbeeld uitgewezen dat personen met een goede stem toch niet zullen “passeren” als ook hun uiterlijk niet bevredigend is. Omgekeerd kan iemand met een niet optimale stem toch vrij goed passeren als het uiterlijk meezit.

Bronnen

  • Van Borsel, J. et al. (2000). Voice problems in Female-to-Male Transsexuals. International Journal of Language & Communication Disorders, 35 (3), 427-442.
  • Cosyns, M. et al. (2014). Voice in FMT after long-term androgen therapy. The Laryngoscope, 124, 1409-1414