gelaatschirurgie

FFS of “faciale feminiserende chirurgie” is een term die een hele bundel van procedures omvat waarbij het mannelijke gezicht wordt vervrouwelijkt. Er zijn immers een aantal anatomische verschillen tussen mannelijke en vrouwelijke gezichten en schedels.

Het mannelijke aangezicht is groter, meer vierkant en met scherpere hoeken dan de vrouw. De neus bij de man is groter en heeft een uitgesproken neusrug. Het gezicht van de vrouw is kleiner, ovaler, vaak hartvormig en bevat zachtere lijnen. De oogkassen zijn groter en de wenkbrauwen zijn hoger ingeplant en het hoogste punt bevindt zich meer naar het laterale derde

Onderstaande figuur verduidelijkt dit.

Wanneer naar de aangezichtsschedels van man en vrouw wordt gekeken vinden we dezelfde kenmerken terug. De mannelijke schedel heeft een prominente en hoge kin, stevige kaakhoeken met een bijna rechte hoek en een beenderige verdikking boven de oogkassen, de frontal bossings genaamd. De vrouwelijke schedel heeft een volledig convex voorhoofd, een minder uitgesproken kin en afgeronde kaakhoeken.

Bij de meeste esthetische ingrepen willen personen hun uiterlijk verbeteren, maar willen vooral op zichzelf blijven lijken. Bij ingrepen ter faciale feminizatie wil de transpersoon drastisch veranderen.

Faciale feminisatie

In onderstaande figuur wordt weergegeven in blauw waar er bij de mannelijke schedel een teveel aan bot is in vergelijking met de vrouwelijke schedel. De rode zone geeft weer waar er botvolume mag worden bijgevoegd om de schedel vrouwelijker te maken.

Chirurgie die het gezicht vrouwelijker maakt kan transvrouwen helpen met het integreren in de maatschappij in hun vrouwelijke rol, aangezien het aangezicht cruciaal is in de perceptie van iemand als mannelijk of vrouwelijk. FFS richt zich zowel op het aangezichtsskelet als op de weke delen (huid, spieren, bindweefsels) en omvat een hele reeks verschillende technieken die afkomstig zijn uit de kaakchirurgie en reconstructieve chirurgie, maar ook uit de plastische en esthetische chirurgie.

Dit kan o.a. inhouden:

Het voorhoofd

Het bovenste derde van het aangezicht bepaalt in grote mate of een aangezicht als vrouwelijk of mannelijk wordt herkend. De typische mannelijke kenmerken zoals de terugliggende haarlijn, de frontal bossing (beenderige prominenties boven de oogkassen) en de positie en de vorm van de wenkbrauwen kunnen worden aangepast door een coronale benadering. Dit is een toegang tot het voorhoofd door een incisie die over het hoofd loopt van oor naar oor en zoveel mogelijk in de behaarde hoofdhuid wordt verborgen.

Door deze toegang kunnen de frontal bossings worden verwijderd, de oogkassen wat groter gemaakt, de wenkbrauw hoger worden gepositioneerd en naar een meer vrouwelijke vorm en kan het voorhoofd kleiner worden gemaakt door de haarlijn op te schuiven naar voren toe.

De kin

De vrouwelijke kin is puntiger, smaller en minder hoog dan de mannellijke kin. Bij faciale feminisatie kan de kin worden aangepast via een intra- orale toegang door middel van correctieve osteotomieen. Hierbij worden de losgemaakt botfragmenten verplaatst om deze vorm aan te passen en worden opnieuw gefixeerd met titanium plaatjes.

De kaakhoeken

De kaakhoek bij de man is meer prominent door een dikkere kauwspier die er aangrijpt, maar vooral door een meer uitgesproken beenderige structuur van de onderkaak op die plaats die zowel naar achter, naar onder en naar buiten toe uitgebreider is dan bij vrouwen. De kaakhoek kan via een intra orale toegang, zonder zichtbare littekens worden verkleind door middel van correctieve osteotomieen waarbij het teveel aan bot wordt weggenomen.

Orthognatische chirurgie

Door een combinatie van een verplaatsing van de botstructuren van de boven – en onderkaak kunnen de volumes worden veranderd in het middenste en onderste derde van het gelaat. Deze veranderingen kunnen het middengezicht meet volume geven en het gezicht ronder maken. Bij deze ingreep wordt ook de kin minder prominent, worden de kaakhoeken minder uitgesproken en kunnen de bovenste fronttanden meer zichtbaar worden gemaakt. Deze ingreep wordt ook gedaan zonder zichtbare littekens, alle insnedes bevinden zich in de mond. Ook hier worden de verplaatste botstukken opnieuw vastgezet met behulp van titanium plaatjes.

De neus

De neus is bij de man meestal groter dan bij de vrouw. De neusrug is rechter en de hoeken naar het voorhoofd en naar de bovenlip toe zijn scherper. Bij correctie van het voorhoofd wordt de hoek tussen neus en voorhoofd reeds stomper gemaakt, en kan de hoek tussen neus en bovenlip ook stomper gemaakt worden door orthogantische chirurgie. Wanneer het effect op de neus van deze ingrepen te weinig blijkt te zijn, kan in tweede tijd een correctie van de neus worden uitgevoerd waarbij de neus kleiner wordt gemaakt, de neusrug wat minder prominent en de tip wat meer naar boven wordt gezet.

De jukbeenderen

Vrouwen hebben meestal iets prominentere jukbeenderen dan mannen maar het corrigeren van de jukbeenderen alleen heeft geen erg grote feminiserende invloed.  Prominente jukbeenderen worden zowel bij vrouwen als bij mannen attractief bevonden en worden vooral hiervoor uitgevoerd.

Ook deze ingreep gebeurt via een intra orale toegang en ook hier zijn dus geen zichtbare littekens.

Meestal verricht men tijdens faciale feminisatie chirurgie een combinatie van procedures, afhankelijk van wat nodig is om het gezicht van de patiënt een vrouwelijker uitzicht te geven. De hele ingreep duurt normaal gesproken tussen de 4 en 8 uur,  afhankelijk van de uitgebreidheid van de operatie. Er wordt geadviseerd om na een faciale feminisatie operatie 1 a 2 nachten in het ziekenhuis te blijven.

Reductie van de adamsappel

Indien de transvrouw een uitgesproken adamsappel heeft, kan deze worden gereduceerd via een ingreep. De adamsappelcorrectie is een eenvoudige operatie waarbij een naar voren uitstekende en opvallende adamsappel wordt gecorrigeerd via een klein sneetje dwars over de adamsappel. Hierdoor worden de verhoudingen in de hals geharmoniseerd en ontstaat er een betere halscontour. Het litteken is klein en bijna onzichtbaar, omdat de halshuid over het algemeen mooi geneest. De ingreep kan plaatsvinden in combinatie met de stemverhogende ingreep en of in combinatie met FFS. Let op: indien een stemverhogende ingreep gewenst is, wordt aangeraden de adamsappelreductie niet vòòr de stemverhogende ingreep te laten  plaatsvinden.

Bronnen

  • A Textbook of Advanced Oral and Maxillofacial Surgery Volume 2″, book edited by Mohammad Hosein Kalantar Motamedi, ISBN 978-953-51-2035-3, Published: April 22, 2015 under CC BY 3.0 license. © The Author(s).
  • Altman, K. (2012). Facial feminization surgery: current state of the art. International Association of Oral and Maxillofacial Surgeons, 41, 885–894.
  • AO Foundation. Surgery Reference. (https://www2.aofoundation.org).
  • Becking, A.G., Tuinzing, D.B., Hage, J.J., Gooren. L.J.G. (1996). Facial Corrections in Male to Female Transsexuals: A preliminary Report on 16 Patients. J. Oral Maxillofac. Surg. 54: 413-418
  • Van De Ven, B. (2008). Facial Feminisation, why and how? Sexologies 17: 291-298

Deze tekst werd geschreven door Wim Verhaeghe