geslachtschirurgie

Voorwaarden & timing

Om in aanmerking te komen voor orchidectomie of vaginoplastie dien je in het bezit te zijn van een verwijsbrief van je behandelaar (psycholoog, psychiater, seksuoloog, etc.) en meerderjarig te zijn. Tevens dien je minimum één jaar cross-sekse hormonen te nemen (oestrogenen). Androcur volstaat dus niet.

Gezien de soms erg lange wachttijden voor een afspraak, neem je best tijdig contact op met je chirurg naar keuze. Reken op 1.5 tot zelfs 8 maanden wachttijd. Tijdens het eerste consult zal je voornamelijk veel informatie krijgen over de procedure en al je vragen kunnen stellen. Bereid je voor door het inwinnen van informatie en schrijf eventueel je vragen op een papier uit, zodat je ze niet vergeet te stellen. Vaak wordt er tijdens de eerste afspraak reeds een tentatieve (voorlopige) operatiedatum geprikt, rekening houdend met de hierboven beschreven voorwaarden. De operatie kan pas plaatsvinden indien je aan deze voorwaarden voldoet op het moment van de operatie. Een informatieve afspraak kan met andere woorden reeds op voorhand geboekt worden.

Gezien de juridische context in België kan je pas na een steriliserende ingreep je officiële geslachtswijziging bekomen (d.w.z.: een aanpassing in je geboorteakte). Helaas zijn de wachtlijsten voor vaginoplastie soms erg lang. Je kan eventueel opteren om eerst (of enkel) een orchidectomie uit laten voeren (het verwijderen van testikelweefsel). Dit is geen zware langdurige ingreep en kan hierdoor sneller ingepland worden dan een vaginoplastie.  Praat er zeker eens over met je arts.

Voorbereiding vaginoplastie

Twee à drie weken voor de vaginoplastie plaatsvindt, wordt de hormonale therapie even stilgelegd (zowel oestrogenen als anti-adrogenen). Dit heeft geen onmiddellijke psychologische effecten: de eigen / endogene hormonen zijn immers langdurig onderdrukt door de behandeling. Het duurt ongeveer 6 weken vooraleer de hypofyse weer ontwaakt. Deze termijn is echter niet lang genoeg om bijvoorbeeld vlak voor de ingreep sperma in te laten vriezen: spermatogenese (het proces waarbij de mannelijke spermatogonia zich ontwikkelen tot volwassen spermatozoa)  vraagt minstens 3 maanden een normaal testosterone niveau. In onderzoek een testis invriezen kan wel, maar dit levert evenwel geen gegarandeerd resultaat. Heb je dus nog een kinderwens, bespreek deze dan met je begeleider, endocrinoloog en chirurg.

Ingreep

Bij een vaginareconstructie wordt de inhoud van de penis, d.w.z. de zwellichamen, vrijwel integraal verwijderd. De huid van de penis wordt aan het uiteinde dichtgemaakt, naar binnen omgeklapt en als een gesteelde huidflap (met behoud van het gevoel) gebruikt om een vagina te reconstrueren. Dit betekent dus dat de huid van de buitenkant van de penis nu aan de binnenkant van de vagina komt te liggen. Soms wordt met een huident de vagina dieper gemaakt.

De beide teelballen worden natuurlijk ook verwijderd en het achterste gedeelte van het scrotum wordt als een apart flapje gebruikt om een bredere ingang tot de vagina te krijgen.

Het voorste deeltje van de eikel, dat zeer gevoelig is, wordt vrij gedisseceerd van de zwellichamen en wordt gebruikt voor de reconstructie van de clitoris, samen met een hoeveelheid voorhuid, waarmee de kleine schaamlippen worden gereconstrueerd.

De twee buitenste delen van het scrotum worden dan gebruikt voor de reconstructie van de grote schaamlippen.

mannaarvrouw-page-001

© Fran Bambust, uittreksel uit de brochure ‘Alles wat je altijd al wilde weten over transgenders’.

Urologische aspecten

De uitgang van de urethra (voor de urineafvoer) wordt verkort om het urineren rechtstreeks naar onder toe mogelijk te maken, zoals bij een biologische vrouw. Verder wordt bij de ingreep ook gewerkt in het anatomisch vlak tussen endeldarm en blaas om een holte te creëren voor de nieuwe vagina. In het plan tussen endeldarm en blaas bevinden zich zenuwen en spieren die belangrijk zijn voor de normale blaasfunctie. De chirurgische bewerking in deze ruimte kan aanleiding geven tot blaasfunctiestoornissen. Daarom kan onmiddellijk na de heelkunde het plassen in het begin soms wat moeizaam verlopen. De meeste vrouwen kunnen onmiddellijk na het verwijderen van de blaaskatheter opnieuw plassen. Bij een kleinere groep duurt het iets langer voor het plassen genormaliseerd is.

De enige verwikkelingen op urologisch vlak zijn afwijkingen in de straalrichting van de urinestraal. Dit normaliseert zich meestal na verloop van tijd. Heel uitzonderlijk kan op een later tijdstip nog een kleine chirurgische correctie nodig zijn. Een klein aantal patiënten kan na de operatie ook tijdelijk wat last hebben van minimale incontinentieproblemen.

Nazorg: prothese en dilateren

In de onmiddellijke en latere postoperatieve periode wordt gebruik gemaakt van een speciaal ontworpen siliconenprothese (epithese) om een maximale diepte en breedte van de vagina te krijgen en te behouden. Regelmatige dilatatie van de vagina met epithese of door coïtus is ook later noodzakelijk om het behoud van de diepte van de vagina te verzekeren. Lees hier meer over in de brochure ‘Brochure postoperatieve zelfverzorging‘. Meer informatie over veilig vrijen en seksualiteit na vaginoplastie vind je onder ‘seksualiteit‘.

Complicaties?

De mogelijke complicaties bij deze ingreep zijn nabloeding en een wat moeilijke wondgenezing ter hoogte van de ingang van de vagina. Een gelukkig uiterst zeldzame maar toch ernstige complicatie is een perforatie van de endeldarm waardoor een verbinding tussen de vagina en het rectum ontstaat (rectovaginale fistel) en stoelgang verloren gaat via de vagina. Als zich een dergelijke complicatie voordoet, moet de stoelgang tijdelijk via een stoma ter hoogte van de buik verwijderd worden. Pas als onderaan alles genezen is, kan de normale darmcontinuïteit hersteld worden.

Opnameduur en herstel

Voor de genitale geslachtsaanpassende ingreep moet je altijd één dag van tevoren worden opgenomen in het ziekenhuis om een preoperatieve darmvoorbereiding te laten plaatsvinden (het leeg maken van de darmen). Ook is voorafgaande laser- of elektrische epilatie van de genitale streek aangewezen.

De gemiddelde opnameduur voor deze geslachtsaanpassende chirurgie bedraagt 8-9 dagen. Je moet rekening houden met een arbeidsongeschiktheid van zes tot acht weken. Bij één op de vijf patiënten wordt achteraf nog een kleine esthetische correctie verricht, met name ter hoogte van de voorzijde van de vagina.

Kostprijs

Het ziekenfonds vergoedt slechts 80 à 90% van de feitelijke ziekenhuisonkosten. Het persoonlijke aandeel in de kostprijs van vaginoplastie bedraagt ongeveer 3500 euro (zonder BTW). Indien je opteert voor een orchidectomie + borstvergroting, dan bedraagt het persoonlijke aandeel ongeveer 1750 euro, en bij vaginoplastie in tweede tijd, leg je ongeveer nog eens 1750 euro op. Reken daarna nog op 21% BTW kosten (bovenop het persoonlijk aandeel). De epithese (siliconenprothese om een maximale diepte en breedte van de vagina te krijgen en te behouden) kost 300 euro en een dilatatieset 40 euro.

TIP: Kijk goed je hospitalisatie polis na, sommige verzekeraars durven transseksualiteit of genderdysforie uit te sluiten. Dit is echter niet wettelijk, dus contacteer ons gerust mocht dit het geval zijn.