Transgenders en bloeddonatie

11/06/2019

De recente maatregel van het Rode Kruis Vlaanderen om transgender personen (voorlopig) uit te sluiten van bloeddonatie roept heel wat vragen op. Het TIP geeft graag wat duiding en achtergrond.

Van waar deze maatregel?

Sinds de wijziging van de Belgische zgn. transgenderwet, die van kracht werd vanaf januari 2018, kan iemand een wijziging in de geslachtsregistratie bekomen zonder medische stappen te (moeten) ondernemen. Dit zorgt er voor dat het juridische geregistreerde geslacht (nog minder dan voorheen) een uitspraak kan doen over iemands lichaamssamenstelling. Dit noopte het Rode Kruis Vlaanderen ertoe om contact te zoeken met het TIP om advies en informatie. Het TIP gaf input voor het genderinclusief maken van de intakevragenlijst (bijvoorbeeld: niet langer aannemen dat wanneer iemand juridisch mannelijk is, deze persoon niet hoeft te worden bevraagd over zwangerschap).

Voor de risicobeoordeling van bepaalde bevolkingsgroepen baseert het Rode Kruis zich op wetenschappelijke kennis voor wat betreft risicobepaling, omdat niet elke individuele bloeddonatie gescreend kan worden. Voor de risicobeoordeling voor transgender personen baseert het Rode Kruis Vlaanderen zich op o.a. reviews zoals deze van Baral et al. (2013) en de definiëring van risicogroepen door de Wereldgezondheidsorganisatie (zie voor meer info hier). Het Rode Kruis heeft op haar vragenlijst nu een vraag toegevoegd die peilt naar de eventueel juridische geslachtswijziging en blijft bij haar standpunt. Hiermee ondervangt zij echter enkel die personen die ooit een juridische wijziging hebben doorgevoerd.

Wat zegt onderzoek?

Het TIP heeft vorig jaar een kritische review (PDF) gepubliceerd van deze gekende onderzoeken naar hiv bij trans personen waarin we de methodologische tekortkomingen en het gebrek aan extrapolatie van de bevindingen naar onze context hebben aangetoond. Zo beschikken we niet over data die een risico bij trans mannen zou veronderstellen, en zijn de groepen trans vrouwen in deze studies vaak ook sekswerkers, die reeds een uitgesloten risicogroep voor bloeddonatie zijn. Op basis van onze ervaring, alsook uit de klinische praktijk aan het UZ Gent, lijkt er geen verhoogd risico, al werd dit nooit stelselmatig onderzocht. We zijn dus sterk vragende partij om de seksuele gezondheid van trans personen op een fundamenteel-wetenschappelijk manier te onderzoeken. We hebben al ettelijke malen projectaanvragen hiervoor ingediend, maar deze werden tot op heden niet gefinancierd. De enige data waarover we momenteel beschikken, werden verzameld via een online enquête en geven voor de zes onderzochte Europese landen een hiv-prevalentie aan van 1.6%, waarbij in 11 van de 13 gevallen een geschiedenis van sekswerk was (zie link in de zijbalk). 

Wat vindt het TIP van deze maatregel?

In gesprekken met het Rode Kruis Vlaanderen heeft het TIP meermaals benadrukt dat de internationale literatuur inderdaad op een verhoogd risico wijst bij (enkel) trans vrouwen, maar er geen voldoende wetenschappelijke data zijn in Europa die een eventuele uitsluiting van deze groep omwille van het hiv-risico kan onderbouwen. Alle transgender personen uitsluiten van bloeddonatie lijkt ons dus een te vergaande onnodige maatregel. 

Bovendien is er ook geen andere medische reden waarom transgender personen geen bloed zouden mogen doneren. Mogelijks kan beargumenteerd worden dat een bloeddonatie in de eerste drie maanden na de opstart van de genderaffirmerende hormonale behandeling (dus met oestrogenen of testosteron) eerder af te raden is, omdat het Rode Kruis moeilijkheden kan ondervinden om de gezondheid van het bloed correct in te schatten. Echter, na drie maanden zijn alle bloedwaarden (o.a. rode bloedcellen) volgens de beleefde gender, en kan het bloed van een trans man onder testosteronbehandeling zonder probleem beoordeeld worden volgens mannelijke waarden (en vice versa voor trans vrouwen), ongeacht de juridische situatie. De hormonale producten die transgender personen gebruiken vormen bovendien ook geen gevaar voor de gezondheid van de ontvanger van het bloed. Het is kortom veel belangrijker om te polsen naar de eventuele recent opgestarte hormonale therapie dan naar het wettelijk geslacht. Tot slot: het Rode Kruis Vlaanderen lijkt alleen te staan in deze maatregel, want in Wallonië geeft de ‘Service du Sang de la Croix-Rouge’ aan transgender personen net zoals alle andere donateurs te behandelen en dus geen vragen op te nemen naar verandering van geslachtsregistratie. En zelfs de US FDA en het American Red Cross hanteren een inclusief beleid.