gespreksbegeleiding

De counseling en begeleiding zijn erop gericht de gendergevoelens en verschillende opties voor eventuele behandeling te exploreren om zo een genderrol en -expressie te vinden waar men zich comfortabel in voelt. Ook bereidt psychologische begeleiding voor op een volledig geïnformeerde beslissing met betrekking tot eventuele medische interventies. Naaste familieleden kunnen ook betrokken worden bij deze begeleiding. De partner, ouders of kinderen kunnen ondersteuning voor de eigen emoties nodig hebben.

Belangrijk is dat het behandelplan van elke persoon sterk geïndividualiseerd is. Begeleidende gesprekken hebben meerdere doelstellingen en moeten altijd worden afgestemd op de specifieke vragen en noden van een individu. Er kan dus nooit een vast aantal contactmomenten vooropgesteld worden. Het aantal gesprekssessies en de duur van de begeleiding zullen dus van persoon tot persoon verschillen, alsook de stappen in het transitieproces die de persoon nodig vindt.

Voor sommige transgender personen volstaat de gespreksbegeleiding, anderen wensen verdere stappen te zetten. Het is in elk geval aanbevolen dat voor de eventuele start van de hormonale therapie en voor de eventuele start van chirurgie, gesprekken plaatsvinden zodat je voldoende geïnformeerd en weloverwogen deze beslissing kan maken. De psychische hulpverlener dient immers een verwijsbrief op te stellen. Zonder verwijsbrief zal een endocrinoloog en/of chirurg geen medische behandeling willen opstarten. Niet elke psychische hulpverlener wil/kan dergelijke brief opstellen, het is belangrijk om dit tijdens een eerste contact na te vragen.

De “real life experience”

Vroeger was een ‘real life experience’, waarbij men zich in het dagelijkse leven gaat gedragen in de gewenste genderrol, vereist om te starten met hormonale therapie. Dit is echter vandaag niet meer het geval. De meeste transgender personen beginnen tijdens het opstarten van de hormonale therapie te leven in de gewenste genderrol, als ze dit nog niet deden. Door hormonale therapie verandert immers ook het voorkomen: testosteron zorgt er bijvoorbeeld voor dat de vetverdeling mannelijker wordt, de stem verlaagt en dat er meer haargroei ontstaat, wat het opnemen van de mannelijke genderrol makkelijker maakt. Er is geen minimaal aantal consulten bij de hulpverlener vereist om te mogen starten met hormoontherapie.

Het verloop van de gesprekken

De eerste sessies concentreren zich op diepgaande gesprekken waarin de beleving van de genderidentiteit wordt besproken. De hulpverlener zal tevens evalueren hoe de transgender persoon omspringt met moeilijkheden en hoe het gesteld is met de draagkracht. De bedoeling is te kunnen inschatten of de transgender persoon de problemen, die gepaard kunnen gaan met een eventuele genderrolverandering, voorziet en zal aankunnen. Indien nodig zal de hulpverlener de cliënt nieuwe vaardigheden aanreiken om de draagkracht te versterken. Tevens zal deze ondersteuning bieden bij discriminatie-ervaringen en outingprocessen.

Er gebeurt in deze periode ook een inschatting van de familiale ondersteuning en het sociale netwerk. Hierbij worden ook vaak de partner of andere familieleden betrokken. Ondersteuning van de sociale context is immers erg belangrijk! Indien gewenst stuurt de hulpverlener de persoon daarna door naar de endocrinoloog voor de opstart van een hormoonbehandeling. De sessies moeten ertoe leiden dat de persoon duidelijke en realistische verwachtingen heeft, een geïnformeerde beslissing kan maken en psychisch klaar is voor het verdere verloop van de behandeling.

Wanneer men eventueel start met een hormoonbehandeling, heeft dit doorgaans een grote invloed op een persoon. Voor transgender personen betekenen deze hormonale veranderingen veel; men heeft er meestal lang naar uitgekeken en de emotionele reactie erop kan intens zijn. De taak van de hulpverlener is de persoon in dit transitieproces zo goed mogelijk te begeleiden en ondersteunen. Verdere psychologische ondersteuning en opvolging tijdens het gehele transitieproces kan aangewezen zijn. De sociale, emotionele en fysieke veranderingen hebben immers effecten op gemoed, identiteit en lichaam en op de relaties met anderen. Ook na eventuele chirurgische ingrepen kan begeleiding aangewezen zijn. Zeker als er (onverwachte) complicaties ontstaan, is het belangrijk om hierin steun te krijgen.

Bijkomende psychische moeilijkheden

Affectieve problemen (angst en depressie) komen vaker voor bij trans personen in vergelijking met de algemene bevolking. Ook het risico op suïcidegedachten en -pogingen is sterk verhoogd: ruim 7 op 10 had ooit ernstige zelfmoordgedachten, en 1 op 3 ondernam ooit een suïcidepoging. Onderzoek heeft hierbij de link met sociale uitsluiting, het niet aanvaard worden door de ouders, alsook het meemaken van geweld en discriminatie duidelijk aangetoond. Psychotische stoornissen, bipolaire stoornissen en eetstoornissen komen even frequent voor als bij de algemene populatie.

Na de transitiefase daalt bij de meesten het voorkomen van psychische problemen drastisch, mar ook in deze fase kan voor een aantal personen psychologische ondersteuning nuttig zijn, bijvoorbeeld bij het verlies van een relatie, werk of sociale contacten, of wanneer men discriminatie of sociale uitsluiting ervaart.

Kostprijs

De terugbetaling van psychotherapie en psychologische begeleiding is niet inbegrepen in de verplichte verzekering (die voor elk ziekenfonds hetzelfde is). Het gaat dus om de aanvullende ziekteverzekering, die verschilt per ziekenfonds. Dit wil ook zeggen dat mensen die aangesloten zijn bij de Hulpkas voor Ziekte- en Invaliditeitsverzekering nooit recht hebben op terugbetaling voor ambulante psychologische begeleiding of psychotherapie. De verplichte ziekteverzekering voorziet wél terugbetaling voor consultaties bij psychiaters. Gesprekken met een psycholoog zijn hierdoor dus doorgaans duurder dan met een psychiater.

Op de website van het Vlaams patiëntenplatform kan je voor jouw ziekenfonds meer info raadplegen over de terugbetaling van ambulante consultaties bij een psycholoog of psychotherapeut. Je vindt er ook een handige samenvatting van de terugbetaling voor volwassenen en voor kinderen en jongeren.

Er is hierop echter wel de uitzondering indien de persoon is opgenomen in de conventie transgenderzorg (bij het UZ Gent of CHU Luik), waardoor er 10 consultaties bijna kosteloos zijn. Je betaalt slechts 1,80 euro per gesprek.

Sinds januari 2019 veranderde de regeling in verband met de terugbetaling van psychotherapie. Volwassenen die kampen met psychische problemen (vb. depressie, angststoornissen) of verslaving zullen recht hebben op terugbetaling voor 4 sessies met de mogelijkheid tot verlenging met nog eens 4 sessies. Het gaat hierbij over beginnende problemen. Om in aanmerking te komen heb je een voorschrift van de huisarts of psychiater nodig. De kostprijs per sessie zal dan nog 11 euro bedragen (Vlaamspatientenplatform.be). De terugbetaling verloopt via psychiatrische ziekenhuizen. Zij sloten contracten af met klinisch psychologen in de buurt. Je kan dus niet bij eender wie terecht, vraag aan je huisarts welke psycholoog je moet contacteren. 

Sommige ziekenhuizen hanteren een sociaal tarief. Dit wordt enkel toegekend na een maatschappelijk onderzoek door de sociale dienst en dient zesmaandelijks hernieuwd te worden. Het sociaal tarief bedraagt om en bij 15 à 20 euro per consultatie.