falloplastie

Falloplastie (soms ook als ‘phalloplastiek’ geschreven) is de reconstructie van de penis met donorhuid. Meestal gebeurt dit met weefsel (een ‘flap’) van de voorarm (bij voorkeur de niet-dominante hand) of van het dijbeen (al dan niet in combinatie met een liesflap of kleinere flap van de voorarm). De laatste jaren wordt ook de SCIP-techniek (donorhuid vanuit de flank) vaker gebruikt. De ingreep wordt steeds uitgevoerd door plastisch chirurgen en urologen samen.

Voor wie

Om in aanmerking te komen voor een falloplastie dient men volwassen (18+) te zijn, in goede gezondheid te verkeren, niet te roken 6 maand voorafgaand aan de ingreep (om te vermijden dat de flap afsterft) en een BMI tussen de 18-30 te hebben. Verder wordt er (ongeacht of je een plasbuis wil of niet) vooraf gecontroleerd door een uroloog of de plasfunctie in orde is. Dit doet men aan de hand van een urineflow-test. Indien er blaasproblemen zijn, dienen deze eerst behandeld te worden. Een andere voorwaarde is dat men minimum 12 maanden hormoonbehandeling (testosteron) heeft gehad. 

Hoewel heel wat personen voorafgaand aan een falloplastie een hysterectomie ondergaan, is dit geen voorwaarde voor een falloplastie. Ook een vaginectomie (chirurgische ingreep waarbij de schede of het geboortekanaal gedeeltelijk of volledig verwijderd wordt) is geen voorwaarde zolang er niet gekozen wordt voor een plasbuisverlenging. Er kan voor gekozen worden om de vagina volwaardig te laten zitten zodat vaginaal gepenetreerd worden nog steeds mogelijk is, of voor een verkleining van de vaginale opening zodat deze bijna niet meer zichtbaar is. Als je de grote vagina ingang wil behouden, dient na de operatie wel wekelijks gedilateerd te worden om die nieuw aangelegde verbinding met de huid niet te laten vernauwen. Maar deze keuze verkleint de opties van de verschillende types falloplastie die uitgevoerd kunnen worden.

Indien men kiest om de plasbuis te verlengen en dus te plassen uit de top van de penis, is het aangewezen om het stuk huid dat gebruikt zal worden voor de plasbuis een aantal keer te epileren met laserbestraling. Informatie over het ontharen van het stuk huid waar de flap genomen zal worden, vind je op de pagina ‘ontharing‘ terug.

Hoe

Personen worden één dag voor de operatie opgenomen om een preoperatieve darmvoorbereiding te doen (het leegmaken van de darmen) en de genitale regio extra te scheren voor de ingreep. 

Deel 1: verlenging plasbuis en scrotum

De uroloog opereert van bij het begin van de operatie in de genitale of perineale positie (van tussen de benen). Als je ervoor kiest om een vaginectomie (chirurgische ingreep waarbij de schede of het geboortekanaal gedeeltelijk of volledig verwijderd wordt) te laten uitvoeren, wordt hiermee gestart. Indien er voor een plasbuisverlenging wordt gekozen, reconstrueert de uroloog het vaste of horizontale deel van de plasbuis met de kleine schaamlippen. De rest van de kleine schaamlippen wordt volledig verwijderd. Tijdens de operatie wordt door verplaatsing van de grote schaamlippen een scrotum geconstrueerd. Via een incisie laag in de onderbuik en ter hoogte van de liezen worden ook de zenuwen vrijgeprepareerd evenals de bloedvaten waarop dan later de anastomosen of connecties met het weefsel van de penis zullen plaatsvinden.

Opmerking: Als je ervoor kiest om de plasbuis niet te laten verlengen, zal de uroloog de plasbuis in plaats van naar voren net naar achteren verplaatsen en komt het plasgaatje net achter het scrotum te liggen. Als je geen vaginectomie laat uitvoeren, komt de vagina ook achter het scrotum te liggen.

Deel 2: Constructie van de Penis: verschillende technieken

De reconstructie van de penis, de zogenaamde falloplastie, gebeurt door een plastisch chirurg. Om de penis te construeren wordt weefsel gebruikt van de voorarm, het dijbeen en/of de lies. Er zijn hiervoor verschillende operatietechnieken. Indien er gekozen wordt voor een plasbuisverlenging, wordt gebruik gemaakt van de buis-in-buis reconstructie: de binnenste buis dient voor de afvoer van de urine (plasbuis), de buitenste als volume en bedekking van de penis (fallus). Wat echter verschilt is, welk weefsel men gebruikt om de plasbuis en fallus te reconstrueren. Mogelijkheden zijn weefsel uit de onderarm, het dijbeen of de liezen:

  • Optie 1: plasbuis en fallus van de onderarm
  • Optie 2: plasbuis uit de lies en fallus van het bovenbeen
  • Optie 3: plasbuis en fallus aan de hand van bovenbeen
  • Optie 4: plasbuis aan de hand van onderarm en fallus van het bovenbeen
  • Optie 5: plasbuis en fallus van beide liezen

Op deze pagina worden de verschillende opties in detail uitgelegd en verduidelijkt aan de hand van tekeningen. Als je ervoor kiest om de plasbuis niet te verlengen, is er slechts 1 flap nodig.

Op onderstaande tekeningen wordt verduidelijkt hoe de penis wordt gemaakt uit de verschillende flappen:

Deel 3: vervolg CONSTRUCTIE Penis en eikel

De nieuw gereconstrueerde penis blijft alleen nog verbonden met de voorarm/dijbeen/lies via een slagader voor de toevoer van het bloed en met een veen voor de afvoer van het bloed. Als de uroloog klaar is, de bloedvaten in de lies vrijgeprepareerd zijn en de vrije flap dus getransfereerd kan worden, worden deze slagader en veen doorgenomen en met behulp van de microscoop verbonden aan bloedvaten en zenuwen in de liesstrek. Zo wordt de bloedcirculatie in de penis op gang gebracht. Ook wordt één (en indien mogelijk twee) zenuw(en) van de onderarm/dijbeen/lies geconnecteerd, één met een zenuw van de clitoris voor erogene gevoeligheid. 

Na de operatie kom je op de ontwakingsruimte terecht waar je ook één nacht zal overnachten, zodanig dat de penis frequent gecontroleerd kan worden om te zien of de bloedvoorziening nog intact is. De dag nadien mag je gewoon weer naar je kamer.  

Een realistische eikel creëren blijft moeilijk. Met een recent ontwikkelde techniek is het nu ook mogelijk dat er een kleine verdikking is die de eikel onderscheidt van de rest van de penis. Een snee wordt gemaakt ter hoogte van waar de eikel moet komen. De huid aan de snee wordt over 1,5 cm los gemaakt. Hierna wordt een ander stuk huid van elders ingenaaid op de ontstane wond. Hierdoor ontstaat er een dikkere rand. Bij een falloplastie van de voorarm kan enkel de eikel in 1 tijd worden geconstrueerd. Bij een andere flap wordt dit in een tweede tijd uitgevoerd.

Vraag zeker na bij uw chirurg welke techniek hij/zij/die gebruikt. De eikelomranding kan vanaf 3-6 maanden na de ingreep of na complete heling. Dit gebeurt in dagopname en nadien moet je op min. 1 week arbeidsongeschiktheid rekenen (periode hangt af van de job die je uitoefent). Je mag ook minimaal 4 weken niet zwemmen. De eikelomranding wordt volledig terugbetaald.

Ook kan achteraf (3-6 maanden na de ingreep) door middel van een medische tatoeage een nog meer realistische penis bekomen worden. Na een herstelperiode is het immers mogelijk om met tatoeëertechnieken de eikel in te kleuren, en zelfs om aders op de schacht te tekenen. Dit geeft een nog meer overtuigend en realistisch resultaat. Doorgaans zijn een tweetal sessies nodig, alsook om de 3-4 jaar een touch-up. Reken op ongeveer 1.000 euro voor het zetten van de tattoo en 250 euro per touch-up. Vraag hier naar bij je chirurg.

Complicaties

De kans op complicaties bij een falloplastie is ongeveer 40%. Door dit aanzienlijk risico op complicaties, zijn soms meerdere operaties nodig. De mate en mogelijke ernst van de complicaties is voornamelijk afhankelijk van welke stappen je wel en niet wil ondernemen bij het uitvoeren van de falloplastie.

Een vroege complicatie kan zijn dat zich een klonter vormt in het slagadertje naar de flap. Dan is een nieuwe chirurgische ingreep noodzakelijk om de bloedcirculatie terug op gang te brengen. In uitzonderlijke omstandigheden is de bloedvoorziening van (een deel van) de flap onvoldoende en sterft deze (gedeeltelijk) af. Dit is echter een heel zeldzame complicatie. Andere vroege complicaties zijn, zoals bij elke chirurgische ingreep, nabloeding, moeilijke wondgenezing of infectie.

De meest voorkomende complicaties achteraf ontstaan door de plasbuisverlenging. Deze geeft een kans van ongeveer 14% op vernauwingen van de plasbuis en 40% op fistels (openingen vanuit de plasbuis naar buiten). Fistels genezen vaak spontaan binnen een periode van zes maanden. Bij vernauwingen gaat de uroloog bijkomend onderzoek uitvoeren om zo nodig een (chirurgische) behandeling te starten.

Als je ervoor kiest om een plasbuisverlenging uit te laten voeren, komen zowel fistels (kanaalvormige zweer) als plasbuisvernauwingen voor in ongeveer 50% van de gevallen. Fistels genezen vaak spontaan binnen een periode van drie maanden. Bij vernauwingen moet de uroloog bijkomende onderzoeken uitvoeren om deze vernauwing te behandelen. Een plasbuisvernauwing dient altijd geopereerd te worden en zal nooit spontaan genezen. Dit is een belangrijke factor die verklaart waarom in 75% van de gevallen er één of meerdere bijkomende chirurgische ingrepen nodig zijn. Als je niet voor een plasbuisverlenging kiest en er dus een plasgaatje tussen de penis en anus wordt gemaakt, is er een kans van 5% dat deze verbinding met de huid vernauwt en er een heroperatie nodig is.

Als je ervoor kiest om de vaginectomie (verwijdering van de vagina of de schede) uit te laten voeren, is er een verhoogd risico op bloedverlies tijdens en kort na de operatie. In de overgrote meerderheid van de gevallen is dit niet erg. Als er echter een grote bloedklonter onder in de buik ontstaat op de plaats waar de vagina heeft gezeten, is er een verhoogde kans dat deze infecteert. Hiervoor is dan antibiotica of een heroperatie nodig. Een ernstige maar zeer zelden voorkomende complicatie van de vaginectomie is een beschadiging van de darmwand waardoor er tijdelijk een stoma nodig is. De opname in het ziekenhuis kan daardoor met meerdere weken verlengd worden.

Gevolgen voor de beleving van seksualiteit

Het gevoel in de penis zal slechts na enkele maanden langzamerhand komen. De mogelijkheid tot het krijgen van een orgasme blijft behouden. Er is echter een heel grote variatie tussen mensen hoe gevoelig de penis uiteindelijk wordt en of dit gevoel een orgasme kan geven bij seksuele activiteit. De clitoris bevindt zich na een falloplastie onderhuids, wat zorgt voor minder gevoeligheid dan voordien. 

Om te kunnen penetreren na een falloplastie is een erectieprothese nodig, die ten vroegste vanaf 12 maanden na de falloplastie kan geplaatst worden. Hiervoor kan je opnieuw contact opnemen met je uroloog. Een erectieprothese heeft een beperkte levensduur (5 tot 10 jaar) en kan daarom best kostelijk worden op termijn. Er bestaan ook externe hulpmiddelen, zoals penissleeves, een exocondoom of een ‘lifter’ (bijv. Elator, Erektor, …), die kunnen volstaan om te penetreren. Meer informatie over deze externe hulpmiddelen en veilig vrijen na falloplastie vind je op de paginaseksualiteit‘.

Opnameduur en herstel

De operatie duurt zo’n 8 à 9 uur en de persoon blijft gemiddeld 7 tot 10 dagen in het ziekenhuis. Men moet meestal rekening houden met een tijdelijke arbeidsongeschiktheid van een zestal weken (zonder complicaties), waarna langzaam de normale activiteiten terug worden opgebouwd.

Kostprijs

Het ziekenfonds betaalt ongeveer 90% van de kosten voor de ingreep terug. Voor het ziekenhuis zijn daarmee niet alle kosten gedekt. Daarom rekent het ziekenhuis de persoon een eigen bijdrage van ongeveer 3.500 euro, inclusief remgeld en opleg voor medicatie. Het bedrag kan variëren naargelang het al dan niet optreden van complicaties die de hospitalisatietijd verlengen. Veel meer informatie vind je op de pagina’s rond kostprijs.

Laatste update van deze pagina op 30/12/2021.