fertiliteit

Gezien de langdurige hormonale behandeling en/of de chirurgische ingrepen zijn vele transgender personen de facto niet langer vruchtbaar. Toch zijn er opties voor transgender personen om op andere manieren kinderen te krijgen, zoals adoptie of fertiliteitsbehandelingen. Voor deze fertiliteitsbehandeling kunnen transgender personen, vooraleer zij een medische transitie aanvatten, indien gewenst ook eigen gameten (zaadcellen, eicellen) laten invriezen. Dit heet fertiliteitspreservatie. Vlaams onderzoek bij trans mannen en non-binaire personen toont aan dat de meerderheid (63,5%) info kreeg over fertiliteitspreservatie. Dit betekent dat 36,5% niet geïnformeerd was, waarvan 17,1% dit niet wenste. Trans mannen bleken vaker geïnformeerd te zijn dan non-binaire personen. De meerderheid ontving info via hulpverleners, LGBT organisaties, op zelfstandige basis of via vrienden/bekenden (Defreyne et al., 2019).

Fertiliteitspreservatie bij transgender mannen

Transgender mannen kunnen eicellen laten invriezen, maar hiervoor is hormonale stimulatie met vrouwelijke hormonen gedurende een drietal weken nodig. Een eicelpunctie wordt bij voorkeur uitgevoerd vanaf 18 jaar, en vindt liefst voor de start van de hormoonbehandeling plaats. Als de hormoonbehandeling al gestart is moet deze tijdelijk worden stopgezet, gedurende zo’n 3 tot 6 maand. Om eicellen te kunnen invriezen, dient de transgender man een ovariële stimulatie te ondergaan. Tijdens deze procedure worden er vrouwelijke hormonen toegediend, waardoor er meerdere eicellen kunnen rijpen. De opvolging van deze ovariële stimulatie gebeurt via vaginale echomonitoring. Voor veel transgender mannen is dit psychologisch en emotioneel een moeilijk traject.

Het aantal trans personen dat gebruik maakt van de fertiliteitspreservatie is nog zeer gering. Onderzoek toont volgende obstakels aan: men wil geen hormonen nemen die de follikelontwikkeling stimuleren en men wil de opstart van puberteitsblokkers of genderaffirmerende hormonen niet uitstellen. De kostprijs en de lage kans op een succesvolle bevruchting zijn ook drempels (Defreyne et al., 2019). Het is belangrijk om als trans persoon voldoende informatie in te winnen over fertiliteitspreservatie zodat een goed geïnformeerde beslissing kan genomen worden. Indien de preservatie niet gebeurt vòòr de gonadectomie of vòòr de opstart van hormonale therapie kan spijt of een tijdelijke onderbreking van de genderaffirmerende hormonen (in het kader van de preservatie) leiden tot irritatie, emotionele instabiliteit en toenemende lichaamsdysforie (Armuand et al, 2017).

Fertiliteitsbehandeling

Wanneer een transgender man een vrouwelijke partner heeft, is de behandeling in feite gelijk aan de behandeling van een cisgender heteroseksueel koppel waarvan de man onvruchtbaar is. Indien de partner vrouwelijk is, kunnen de ingevroren eicellen van de transgender man gebruikt worden voor invitrofertilisatie (IVF) of intracytoplasmatische sperma-injectie (ICSI) met een zaadstaal afkomstig van een anonieme of gekende spermadonor. Een transgender man wiens vrouwelijke partner bevalt van een kind verwekt via donorinseminatie, kan normaal gezien het kind officieel erkennen als het zijne en wordt aldus op de geboorteakte als vader genoteerd (net zoals een onvruchtbare biologische man wiens vrouw bevalt via donorinseminatie).

Indien de transgender man een mannelijke partner heeft, dan kan het zaadstaal van de partner gebruikt worden voor de bevruchting van de ingevroren eicellen. Hierdoor wordt een kind geboren dat met beide ouders biologisch verwant is, maar hier is ook een draagmoeder voor nodig. De afdeling Reproductieve Geneeskunde van het UZ Gent heeft een lange geschiedenis wat betreft hoog technologisch draagmoederschapIn België is echter (nog) geen wettelijk kader voor draagmoederschap vastgelegd. Dat bemoeilijkt de procedure. Een transgender vrouw en een transgender man die nog geen geslachtsaanpassende behandeling ondergingen kunnen in principe samen op natuurlijke wijze een kind verwekken.

Waar kan je hiervoor terecht? 

Het is ons niet bekend hoe (on)toegankelijk fertiliteitsklinieken in België zijn wanneer één van beide ouders transgender is, en waar en onder welke voorwaarden deze koppels in aanmerking komen voor een fertiliteitsbehandeling. Het kan zijn dat sommige medische experts in fertiliteitsklinieken kritiek hebben op de ethische aspecten van de mogelijkheid tot het krijgen van kinderen na een gender-affirmerende behandeling, waarbij men enige terughoudendheid heeft omdat men niet weet wat de impact is van het hebben van een transgender ouder op het welzijn van het kind (Wierckx et al., 2012). Tot op heden is hier weinig onderzoek naar, maar de bestaande studies vinden géén bewijs dat het hebben van een transgender ouder een negatieve invloed zou hebben op de ontwikkeling van het kind.

Sinds 2003 staat het Ethisch Comité van het UZ Gent toe dat eicellen van transgender mannen worden bewaard en gebruikt. Koppels die zich in het UZ Gent aanmelden voor een fertiliteitsbehandeling, waarvan één van beide partners transgender is, worden op dezelfde manier behandeld als bijvoorbeeld lesbische koppels, alleenstaanden, draagmoeders, … met name via psychologische screening, multidisciplinaire beoordeling en, indien nodig, advies van het ethisch comité. Aanvragen worden normaliter besproken met het voltallige genderteam indien patiënten daar zijn gekend, en fertiliteitsbehandelingen worden in principe niet gedaan tijdens een transitieproces, maar wel ervoor of erna.

Kostprijs (Let op! dit zijn richtprijzen)

Voor het invriezen van eicellen moet 950 à 1100 euro in rekening gebracht worden voor de medicatie die nodig is voor de eicelstimulatie. De echografieën en de eicelpickups worden deels terugbetaald. Reken op een eigen bijdrage (remgeld) van 150 à 180 euro. Het invriezen en bewaren van eicellen of ovarieel weefsel wordt momenteel niet terugbetaald. Eicellen of ovarieel weefsel laten invriezen in het UZ Gent kost ongeveer 150 euro. De kost voor het bewaren van de eicellen of het weefsel na het eerste jaar is ongeveer 50 euro per invriezingsjaar. Veel meer informatie over kostprijs vind je hier. De meest recente prijzen vind je terug op de website van het UZ Gent.

Bronnen

  • Armuand, G., Dhejne, C., Olofsson, J., Rodriguez-Wallberg, K. (2017). Transgender men’s experiences of fertility preservation: a qualitative study. Human Reproduction, 32(1), 383-390.
  • Defreyne, J., Van Schuylenbergh, J., Motmans, J., Tilleman, K. & T’Sjoen, G. (2019). Parental desire and fertility preservation in assigned female at birth transgender people living in Belgium. Article in Press.
  • Motmans, J., Wyverkens, E., & Defryene, J. (2018). Leven als transgender persoon in Belgie (PDF). Brussel: Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen.
  • Motmans, J., Meier, P., & T’Sjoen, G. (2011). De levenskwaliteit van transgender personen in Vlaanderen (PDF). Antwerpen: Steunpunt Gelijkekansenbeleid.
  • Wierckx, K., Van Caenegem, E., Pennings, G., Elaut, E., Dedecker, D., Van de Peer, F., Weyers, S., De Sutter, P., & T’Sjoen, G. (2012). Reproductive wish in transsexual men. Human Reproduction, 27(2), 483-487.
  • Lierman, S., Tilleman, K., & De Sutter, P. (2015). Kinderwens bij transgenders? Wetenschap biedt nieuw mogelijkheden. Analyse: vakblad voor biomedisch laboratoriummedewerkers., 70(5), 139-143.