fertiliteitspreservatie

De meeste trans personen zijn niet langer vruchtbaar na langdurige hormonale behandeling en/of bepaalde geslachtsbevestigende chirurgische ingrepen. Heb je een kinderwens of verwacht je misschien in de toekomst een kinderwens te hebben, en is het belangrijk voor jou dat het kind genetisch verwant is aan jou, dan kan je eigen gameten (eicellen of zaadcellen) laten invriezen. Dit heet fertiliteitspreservatie.

Het is aangewezen om aan fertiliteitspreservatie te doen alvorens te starten met een hormonale behandeling. Indien je al gestart bent met de hormonale behandeling, dient deze tijdelijk onderbroken te worden (3 tot 6 maand). De afbouw gebeurt best geleidelijk aan onder supervisie van de endocrinoloog. Uiteraard is het ook belangrijk dat je aan fertiliteitspreservatie doet voor je bepaalde chirurgische ingrepen laat uitvoeren (meer bepaald: de verwijdering van de baarmoeder en eierstokken of verwijdering van de teelballen).

Om een kind te verwekken zijn zowel eicellen, zaadcellen als een baarmoeder nodig. Zowel jij als je (toekomstige) partner(s) kunnen al dan niet over eicellen, zaadcellen en/of een baarmoeder beschikken. Afhankelijk van jouw eigen lichaamssamenstelling en die van je partner(s) alsook eventuele medische stappen die jij of je partner(s) hebben gezet zijn er verschillende mogelijkheden op het vlak van fertiliteitsbehandeling. Naast een fertiliteitsbehandeling zijn adoptie, pleegouderschap en gedeeld ouderschap ook opties. Je leest hier meer over fertiliteitsbehandelingen en andere opties om je kinderwens te vervullen.

Vruchtbaarheid en het verlies van vruchtbaarheid kan een belangrijk thema voor je zijn. Misschien heb je er wel veel vragen over of roept het heel wat gevoelens bij je op. Bespreek deze zeker met jouw hulpverlener en zorg ervoor dat je je goed informeert. Vlaams onderzoek bij trans mannen en non-binaire personen toont aan dat 63,5% van deze groep info kreeg over fertiliteitspreservatie. Dit betekent dat 36,5% niet geïnformeerd was, waarvan 17,1% dit niet wenste. Trans mannen bleken vaker geïnformeerd te zijn dan non-binaire personen. De meerderheid ontving info via hulpverleners, LGBT+ organisaties, op zelfstandige basis of via vrienden/bekenden (Defreyne et al., 2019).

Eicelpreservatie

Trans mannen of non-binaire personen die door anderen als vrouw geïdentificeerd werden bij de geboorte, kunnen eicellen laten invriezen. Om een eicelpunctie (verzamelen van eicellen) te kunnen doen is er wel hormonale stimulatie met vrouwelijke hormonen gedurende een drietal weken nodig. Dit zodat meerdere eicellen kunnen rijpen. Een eicelpunctie wordt bij voorkeur uitgevoerd vanaf 18 jaar, maar kan in overleg ook eventueel vroeger. De opvolging van deze hormonale stimulatie gebeurt via vaginale echomonitoring. Een eicelpreservatie kan omwille van de hierboven beschreven werkwijze voor heel wat personen psychologisch en emotioneel gezien een heftig traject zijn.

Het aantal trans personen dat gebruik maakt van fertiliteitspreservatie is volgens onderzoek nog zeer gering. Volgende obstakels worden aangekaart: men wil geen hormonen nemen die de follikelontwikkeling stimuleren en men wil de opstart van puberteitsremmers of genderaffirmerende hormonen niet uitstellen of tijdelijk moeten stopzetten. De kostprijs en de lage kans op een succesvolle bevruchting zijn ook drempels (Defreyne et al., 2019). Het is belangrijk om als trans persoon voldoende informatie in te winnen over fertiliteitspreservatie, zodat een goed geïnformeerde beslissing kan genomen worden. Indien de preservatie niet gebeurt vòòr de verwijdering van de eierstokken (gonadectomie) of vòòr de opstart van hormonale therapie kan spijt of een tijdelijke onderbreking van de genderaffirmerende hormonen (in het kader van de preservatie) leiden tot irritatie, emotionele instabiliteit en toegenomen lichaamsdysforie (Armuand et al, 2017).

Meer lezen? Brochure: Fertiliteitsopties voor trans personen: bewaren van eicellen en ovarieel weefsel.

Waar kan je hiervoor terecht? 

Uit een onderzoek van Marijke Pollaris (2020) bleek dat de fertiliteitscentra van het UZ Gent, Ziekenhuis Oost-Limburg (ZOL), UMC Sint-Pieter Brussel en het UZ Brussel het meest toegankelijk zijn voor transgender personen. Artsen in deze centra hebben reeds ervaring met het begeleiden van een fertiliteitsbehandeling bij transgender personen.

Andere medische experts of ethische comités van fertiliteitsklinieken hebben hier nog geen beleid rond of hebben kritiek op de ethische aspecten van de mogelijkheid tot het krijgen van kinderen als trans persoon (vaak na een genderaffirmerende behandeling), waarbij men enige terughoudendheid heeft omdat men niet weet wat de impact is van het hebben van een transgender ouder op het welzijn van het kind (Dierckx, 2017). Tot op heden is hier weinig onderzoek naar, maar de bestaande studies vinden géén bewijs dat het hebben van een transgender ouder een negatieve invloed zou hebben op de ontwikkeling van het kind (Dierckx, 2017).

Gezinnen die zich in het UZ Gent, het ZOL, het UMC Sint-Pieter of het UZ Brussel aanmelden voor een fertiliteitsbehandeling, waarvan iemand transgender is, worden op dezelfde manier behandeld als bijvoorbeeld lesbische koppels, alleenstaanden, draagouders, enzovoort. Met name via psychologische screening, multidisciplinaire beoordeling en indien nodig, advies van het ethisch comité. Aanvragen bij de fertiliteitsdienst van het UZ Gent worden soms, mits toestemming en relevantie, besproken met het voltallige genderteam indien patiënten daar zijn gekend.

Een algemeen overzicht van alle fertiliteitscentra in België vind je hier.

Kostprijs (Let op! dit zijn richtprijzen)

Voor het invriezen van eicellen moet 950 à 1100 euro in rekening gebracht worden voor de medicatie die nodig is voor de eicelstimulatie. De echografieën en de eicel pick-ups worden deels terugbetaald. Reken op een eigen bijdrage (remgeld) van 150 à 180 euro. Het invriezen en bewaren van eicellen of ovarieel weefsel wordt momenteel niet terugbetaald. Eicellen of ovarieel weefsel laten invriezen kost ongeveer 150 euro. De kost voor het bewaren van de eicellen of het weefsel na het eerste jaar is ongeveer 50 euro per invriezingsjaar. De meest recente prijzen vraag je best even op bij je fertiliteitscentrum.

Bronnen

  • Armuand, G., Dhejne, C., Olofsson, J., Rodriguez-Wallberg, K. (2017). Transgender men’s experiences of fertility preservation: a qualitative study. Human Reproduction, 32(1), 383-390.
  • Defreyne, J., Van Schuylenbergh, J., Motmans, J., Tilleman, K. L., & T’Sjoen, G. G. (2020). Parental desire and fertility preservation in assigned female at birth transgender people living in Belgium. Fertility and Sterility, 113(1), 149-157
  • Dierckx, M. (2017). Families in Transition: The Family Context of a Gender Transition. Antwerpen: Centrum voor Longitudinaal en Levensloop Onderzoek.
  • Motmans, J., Wyverkens, E., & Defryene, J. (2018). Leven als transgender persoon in Belgie (PDF). Brussel: Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen.
  • Motmans, J., Meier, P., & T’Sjoen, G. (2011). De levenskwaliteit van transgender personen in Vlaanderen (PDF). Antwerpen: Steunpunt Gelijkekansenbeleid.
  • Pollaris, M. (2020). Theoretisch en empirische exploratie omtrent toegang tot reproductieve zorg bij trans mannen, met een focus op eicelinvriezing in Vlaanderen. In welke mate is eicelinvriezing toegankelijk voor trans mannen in Vlaamse fertiliteitscentra?
  • Wierckx, K., Van Caenegem, E., Pennings, G., Elaut, E., Dedecker, D., Van de Peer, F., Weyers, S., De Sutter, P., & T’Sjoen, G. (2012). Reproductive wish in transsexual men. Human Reproduction, 27(2), 483-487.
  • Lierman, S., Tilleman, K., & De Sutter, P. (2015). Kinderwens bij transgenders? Wetenschap biedt nieuw mogelijkheden. Analyse: vakblad voor biomedisch laboratoriummedewerkers., 70(5), 139-143.