fertiliteit

Gezien de langdurige hormonale behandeling en/of de chirurgische ingrepen zijn vele transgender personen de facto niet langer vruchtbaar. Toch zijn er opties voor transgender personen om op andere manieren kinderen te krijgen, zoals adoptie, pleegouderschap of fertiliteitsbehandelingen. Voor deze fertiliteitsbehandeling kunnen transgender personen, vooraleer zij een medische transitie aanvatten, indien gewenst ook eigen gameten (zaadcellen, eicellen) laten invriezen. Dit heet fertiliteitspreservatie. Vlaams onderzoek bij trans mannen en non-binaire personen toont aan dat 63,5% van deze groep info kreeg over fertiliteitspreservatie. Dit betekent dat 36,5% niet geïnformeerd was, waarvan 17,1% dit niet wenste. Trans mannen bleken vaker geïnformeerd te zijn dan non-binaire personen. De meerderheid ontving info via hulpverleners, LGBT organisaties, op zelfstandige basis of via vrienden/bekenden (Defreyne et al., 2019).

We gaan hieronder in op fertiliteitspreservatie en een fertiliteitsbehandeling als transgender of non-binaire persoon. Je leest hier ook meer over in onze brochure Fertiliteitsopties voor trans personen: bewaren van eicellen en ovarieel weefsel.

Fertiliteitspreservatie

Transgender mannen of non-binaire personen die in een vrouwelijk lichaam zijn geboren, kunnen eicellen laten invriezen, maar hiervoor is hormonale stimulatie met vrouwelijke hormonen gedurende een drietal weken nodig. Een eicelpunctie wordt bij voorkeur uitgevoerd vanaf 18 jaar, en vindt liefst voor de start van de hormoonbehandeling plaats. Als de hormoonbehandeling al gestart is moet deze tijdelijk worden stopgezet, gedurende zo’n 3 tot 6 maand. Om eicellen te kunnen invriezen, dient men een ovariële stimulatie te ondergaan. Tijdens deze procedure worden vrouwelijke hormonen toegediend, waardoor er meerdere eicellen kunnen rijpen. De opvolging van deze ovariële stimulatie gebeurt via vaginale echomonitoring. Dit kan voor trans mannen of non-binaire personen psychologisch en emotioneel een moeilijk traject zijn.

Het aantal trans personen dat gebruik maakt van fertiliteitspreservatie is nog zeer gering. Onderzoek toont volgende obstakels aan: men wil geen hormonen nemen die de follikelontwikkeling stimuleren en men wil de opstart van puberteitsremmers of genderaffirmerende hormonen niet uitstellen. De kostprijs en de lage kans op een succesvolle bevruchting zijn ook drempels (Defreyne et al., 2019). Het is belangrijk om als trans persoon voldoende informatie in te winnen over fertiliteitspreservatie, zodat een goed geïnformeerde beslissing kan genomen worden. Indien de preservatie niet gebeurt vòòr de verwijdering van de eierstokken (gonadectomie) of vòòr de opstart van hormonale therapie kan spijt of een tijdelijke onderbreking van de genderaffirmerende hormonen (in het kader van de preservatie) leiden tot irritatie, emotionele instabiliteit en toegenomen lichaamsdysforie (Armuand et al, 2017).

Fertiliteitsbehandeling

Afhankelijk van de lichaamssamenstelling van de partner zijn er wel wat mogelijkheden op het vlak van fertiliteitsbehandeling. Veel hangt ook af van welke medische stappen de trans persoon al dan niet zette.

Heb je een partner met een baarmoeder en eicellen, dan zijn er enkele opties mogelijk: ofwel kunnen de ingevroren eicellen van de transgender persoon gebruikt worden voor invitrofertilisatie (IVF) of intracytoplasmatische sperma-injectie (ICSI) met een zaadstaal afkomstig van een anonieme of gekende spermadonor, ofwel gebruik je de eicellen van je partner en een zaadstaal afkomstig van een anonieme of gekende spermadonor.

Heb je een partner die nog sperma heeft (al dan niet ingevroren), dan kan het zaadstaal van de partner gebruikt worden voor de bevruchting van de ingevroren eicellen. De bevruchte eicel kan dan worden ingeplant in de baarmoeder van de trans persoon, indien deze nog aanwezig is. Hierdoor wordt een kind geboren dat met beide ouders genetisch verwant is. Is er geen baarmoeder meer aanwezig, dan is er ook een draagmoeder nodig.

Waar kan je hiervoor terecht? 

Het is ons niet bekend hoe (on)toegankelijk fertiliteitsklinieken in België zijn wanneer één of beide ouders transgender is/zijn, en waar en onder welke voorwaarden deze koppels in aanmerking komen voor een fertiliteitsbehandeling. Het kan zijn dat sommige medische experts in fertiliteitsklinieken kritiek hebben op de ethische aspecten van de mogelijkheid tot het krijgen van kinderen na een genderaffirmerende behandeling, waarbij men enige terughoudendheid heeft omdat men niet weet wat de impact is van het hebben van een transgender ouder op het welzijn van het kind (Wierckx et al., 2012). Tot op heden is hier weinig onderzoek naar, maar de bestaande studies vinden géén bewijs dat het hebben van een transgender ouder een negatieve invloed zou hebben op de ontwikkeling van het kind.

Sinds 2003 staat het Ethisch Comité van het UZ Gent toe dat eicellen van transgender personen worden bewaard en gebruikt. Koppels die zich in het UZ Gent aanmelden voor een fertiliteitsbehandeling, waarvan één van beide of beide partners transgender is/zijn, worden op dezelfde manier behandeld als bijvoorbeeld lesbische koppels, alleenstaanden, draagmoeders, … met name via psychologische screening, multidisciplinaire beoordeling en, indien nodig, advies van het ethisch comité. Aanvragen worden normaliter besproken met het voltallige genderteam indien patiënten daar zijn gekend, en fertiliteitsbehandelingen worden in principe niet gedaan tijdens een transitieproces, maar wel ervoor of erna.

Kostprijs (Let op! dit zijn richtprijzen)

Voor het invriezen van eicellen moet 950 à 1100 euro in rekening gebracht worden voor de medicatie die nodig is voor de eicelstimulatie. De echografieën en de eicel pick-ups worden deels terugbetaald. Reken op een eigen bijdrage (remgeld) van 150 à 180 euro. Het invriezen en bewaren van eicellen of ovarieel weefsel wordt momenteel niet terugbetaald. Eicellen of ovarieel weefsel laten invriezen kost ongeveer 150 euro. De kost voor het bewaren van de eicellen of het weefsel na het eerste jaar is ongeveer 50 euro per invriezingsjaar. Veel meer informatie over kostprijs vind je hier.

Wat met de juridische erkenning?

Een transgender persoon wiens partner bevalt van een kind, kan het kind officieel erkennen en wordt aldus op de geboorteakte als “vader” genoteerd indien hij/die het juridisch mannelijke geslacht heeft. Is de juridische geslachtsregistratie nog vrouwelijk, dan wordt hij/die geregistreerd als “meemoeder”. Deze erkenning verloopt automatisch indien jullie gehuwd zijn, of dient te worden aangegeven indien dit niet het geval is.

Beval je zelf als trans persoon van een kind, dan ben je juridisch de ‘moeder’ van het kind, ongeacht je juridische geslachtsregistratie, dus ook al is je juridische geslachtsregistratie ‘man’. Jouw naam zal dan de eerste naam zijn die vermeld wordt op de geboorteakte, ook al is deze mannelijk, waardoor dat hieruit afgeleid kan worden dat jij diegene bent die het kind op de wereld heeft gezet. Er wordt verder niet gesproken over moeder/vader of mijnheer/mevrouw op de geboorteakte.

Dien je gebruik te maken van een draagmoeder? Er is helaas (nog) geen wettelijk kader voor draagmoederschap in België vastgelegd. Dat bemoeilijkt de procedure.

Bronnen

  • Armuand, G., Dhejne, C., Olofsson, J., Rodriguez-Wallberg, K. (2017). Transgender men’s experiences of fertility preservation: a qualitative study. Human Reproduction, 32(1), 383-390.
  • Defreyne, J., Van Schuylenbergh, J., Motmans, J., Tilleman, K. & T’Sjoen, G. (2019). Parental desire and fertility preservation in assigned female at birth transgender people living in Belgium. Article in Press.
  • Motmans, J., Wyverkens, E., & Defryene, J. (2018). Leven als transgender persoon in Belgie (PDF). Brussel: Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen.
  • Motmans, J., Meier, P., & T’Sjoen, G. (2011). De levenskwaliteit van transgender personen in Vlaanderen (PDF). Antwerpen: Steunpunt Gelijkekansenbeleid.
  • Wierckx, K., Van Caenegem, E., Pennings, G., Elaut, E., Dedecker, D., Van de Peer, F., Weyers, S., De Sutter, P., & T’Sjoen, G. (2012). Reproductive wish in transsexual men. Human Reproduction, 27(2), 483-487.
  • Lierman, S., Tilleman, K., & De Sutter, P. (2015). Kinderwens bij transgenders? Wetenschap biedt nieuw mogelijkheden. Analyse: vakblad voor biomedisch laboratoriummedewerkers., 70(5), 139-143.