stem

Mensen verschillen van elkaar, niet alleen door hun uiterlijk maar ook door de manier waarop ze spreken. Er zijn meestal duidelijke verschillen tussen de stem van mannen en die van vrouwen. Het meest opvallende en daarom belangrijkste spraakverschil is dat mannen met een lagere toonhoogte spreken. Dat heeft te maken met de trillingsfrequentie van de stembanden, die bij mannen rond de 120 Hz en bij vrouwen rond de 220 Hz ligt. Daartussen ligt een genderambigue zone (150 tot 185 Hz), dus deze zijn niet perfect van elkaar te onderscheiden. Ook variëren mannen de toonhoogte minder. Daarnaast spreken mannen over het algemeen luider dan vrouwen, met meer borstresonantie. Ook op het vlak van de articulatie van klanken, de klankkleur, de woordenschat en de gespreksonderwerpen zijn er vaak verschillen. Samen met een logopedist kan er gewerkt worden aan de stem.

De invloed van een hormonale behandeling

Bij trans mannen (of personen die zich als non-binair identificeren) zorgt de hormonale behandeling meestal voor een verlaging van de toonhoogte van de spreekstem, doordat de massa van de stemplooien toeneemt en de trillingsfrequentie daalt. Klachten over de stem komen bij hen niet zo vaak voor. Dit in tegenstelling tot trans vrouwen (of personen die zich als non-binair identificeren) waar een hormonale behandeling niet automatisch tot een wijziging van de spreekhoogte leidt.

Toch is ook bij trans mannen logopedische tussenkomst aangewezen, en met name een consult voor de aanvang van de hormonale behandeling. De ervaring leert namelijk dat sommige trans mannen onrealistische verwachtingen hebben ten aanzien van de invloed van de hormonale behandeling op de stem. Bij navraag blijkt dat sommigen gehoopt hadden dat de stemverlaging vlugger zou plaatsvinden. Men moet toch rekenen op drie tot vier maanden voor een duidelijke verlaging van de stem hoorbaar is voor anderen. Ook wordt soms een te groot verschil verwacht. Na één jaar is het maximum in stemdaling door hormonen bereikt en blijft zo’n 10% van de trans mannen hangen in de genderambigue zone.

Mensen die zingen moeten er zich van bewust zijn dat hun stembereik onder invloed van de hormonale behandeling geringer zal worden. De mogelijkheden om hoge tonen te zingen worden beperkter. Dit verlies wordt niet volledig gecompenseerd door de winst bij lage tonen.

Stemoperatie

Indien na een jaar onvoldoende toonhoogtedaling is opgetreden, kan men opteren voor logopedie. Meestal is een stemoperatie niet nodig, maar als de hormonale behandeling en logopedie onvoldoende gewenst resultaat geven, kan een operatieve ingreep uitgevoerd worden. Het gaat dan om een zogenaamde thyroplastie type III. Hierbij wordt een verticale kraakbeenstrip, paramediaan links en rechts, uit het schildkraakbeen verwijderd. Zo ontspannen de stembanden. De stembanden zelf worden met andere woorden niet ‘gemanipuleerd’. De toonhoogte van de stem is maar één aspect van de spraak dat gewijzigd kan worden. Het kan aangewezen zijn om ook intonatiepatronen, articulatie, resonantie en woordenschat aan te passen.

Terugbetaling

Naar aanleiding van de recente wijzigingen in de logopedische nomenclatuur voor stemstoornissen, is het mogelijk om terugbetaling te verkrijgen voor stemtherapie bij trans personen in België. Hiervoor is een verwijzing nodig door een NKO-arts. Veel meer informatie over de kostprijs vind je hier.

Bronnen

  • Van Borsel, J. et al. (2000). Voice problems in Female-to-Male Transsexuals. International Journal of Language & Communication Disorders, 35 (3), 427-442.
  • Cosyns, M. et al. (2014). Voice in FMT after long-term androgen therapy. The Laryngoscope, 124, 1409-1414