fertiliteit

Gezien de langdurige hormonale behandeling en/of de chirurgische ingrepen zijn vele transgender personen de facto niet langer vruchtbaar. Toch zijn er opties voor transgender personen om op andere manieren kinderen te krijgen, zoals adoptie of fertiliteitsbehandelingen. Voor een fertiliteitsbehandeling kunnen transgender personen, vooraleer zij een medische transitie aanvatten, indien gewenst ook eigen gameten (zaadcellen, eicellen) laten invriezen. Uit onderzoek blijkt dat een deel van de Vlaamse transgender populatie niet op de hoogte is van deze mogelijkheid tot invriezen van eigen gameten met het oog op het vervullen van een toekomstige kinderwens (8,6% van de transgender vrouwen en 20,7% van de transgender mannen) (Motmans et al., 2011).

Fertiliteitspreservatie

Bij transgender vrouwen of non-binaire personen geboren in een mannelijk lichaam, kunnen voor de start van hormoontherapie zaadcellen worden ingevroren, die dan eventueel later kunnen gebruikt worden bij een fertiliteitsbehandeling. Een voorwaarde is dat er nog niet (lang) gestart mag zijn met de hormoonbehandeling, aangezien deze een negatieve invloed heeft op de vruchtbaarheid. De zaadstaal die wordt ingevroren dient aangemaakt te worden via masturbatie.

Er is geen minimumleeftijd voor het invriezen van zaadcellen, maar transgender meisjes of non-binaire personen die reeds in de prille puberteit met puberteitsremmers gestart zijn, hebben niet de mogelijkheid om sperma in te vriezen. Hiervoor moet immers eerst de aanmaak van sperma zijn opgestart, en dus zou testosteron eerst zijn werk moeten kunnen doen. En net dat is iets dat transgender personen meestal niet zien zitten. Een antwoord hierop is het invriezen van testiculair weefsel. Deze techniek is wenselijk voor prepuberale trans personen en vermijdt bovendien de noodzaak aan masturbatie. Sommige transgender personen wensen niet te masturberen in hun oorspronkelijk lichaam. Het wegnemen van testiculair weefsel is echter een chirurgische ingreep en kan worden gecombineerd met genitale chirurgie (indien de transgender persoon 18 jaar is).

In de meeste gevallen gaat de voorkeur toch uit naar het invriezen van ejaculaat, omdat de ingevroren zaadcellen met absolute zekerheid kunnen gebruikt worden in een fertiliteitsbehandeling. Het gebruik van het ingevroren testiculair weefsel is op dit ogenblik zeer experimenteel en biedt dus helemaal geen zekerheid op gebruik bij een toekomstige vruchtbaarheidsbehandeling. Als een transgender persoon dus met zekerheid eigen gameten wenst te gebruiken voor een toekomstige kinderwens, dan is de enige methode op dit ogenblik het invriezen van een ejaculaat.

Lees ook onze brochure over het invriezen van zaadcellen.

Fertiliteitsbehandeling

De mogelijkheid voor transgender vrouwen, of non-binaire personen geboren in een mannelijk lichaam, om zelf zwanger te zijn en een kind te baren is vandaag onbestaand.

Afhankelijk van de lichaamssamenstelling van de partner zijn er wel wat mogelijkheden op het vlak van fertiliteitsbehandelingen. Veel hangt ook af van welke medische stappen de trans persoon al dan niet zette.

  • Indien de partner een baarmoeder en eicellen heeft, kan het ingevroren zaad van de transgender persoon gebruikt worden voor inseminatie. Dit kan ook indien de partner de eicellen in het verleden liet invriezen. Als de kwaliteit van het ingevroren sperma goed is, kan de partner met baarmoeder rechtstreeks geïnsemineerd worden, en anders kunnen technieken als invitrofertilisatie (IVF) of intracytoplasmatische sperma-injectie (ICSI) gebruikt worden voor het bevruchten van de eicel. Hierdoor wordt een kind geboren dat met beide ouders genetisch verwant is.
  • Als de partner niet (of niet meer) over een baarmoeder beschikt, maar wel over ingevroren eicellen, dan zal een draagmoeder nodig zijn. Zijn er ook geen eicellen, dan zullen een eiceldonor en een draagmoeder nodig zijn.
  • Twee trans personen die geen medische behandelingen ondergingen, en over eicellen en zaadcellen beschikken (bv. een trans vrouw en een trans man) kunnen in principe samen een kind verwekken zonder bijkomende fertiliteitsbehandeling.

Het is tevens belangrijk om te weten dat een genderbevestigende hormonale behandeling geen anticonceptiemiddel is. Ben je als trans vrouw of non-binair persoon geboren in een mannelijk lichaam seksueel actief met een cisgender vrouw, dan is zwangerschap dus zeker mogelijk.

Waar kan je hiervoor terecht?

Het is ons niet bekend hoe (on)toegankelijk fertiliteitsklinieken in België zijn wanneer één van beide ouders transgender is, en waar en onder welke voorwaarden deze koppels in aanmerking komen voor een fertiliteitsbehandeling. Het kan zijn dat sommige medische experts in fertiliteitsklinieken kritiek hebben op de ethische aspecten van de mogelijkheid tot het krijgen van kinderen na een geslachtsverandering, waarbij men enige terughoudendheid heeft omdat men niet weet wat de impact is van het hebben van een transgender ouder op het welzijn van het kind (Wierckx et al., 2012). Tot op heden is hier weinig onderzoek naar, maar de weinige bestaande studies vinden géén bewijs dat het hebben van een transgender ouder een negatieve invloed zou hebben op de ontwikkeling van het kind.

Sinds 2003 staat het Ethisch Comité van het UZ Gent toe dat sperma van transgender personen wordt bewaard en gebruikt. Koppels die zich in het UZ Gent aanmelden voor een fertiliteitsbehandeling, waarvan één van beide of beide partners transgender is/zijn, worden op dezelfde manier behandeld als bijvoorbeeld lesbische koppels, alleenstaanden, draagmoeders, … met name via psychologische screening, multidisciplinaire beoordeling en, indien nodig, advies van het ethisch comité. Aanvragen worden normaliter besproken met het voltallige genderteam indien personen daar zijn gekend, en fertiliteitsbehandelingen worden in principe niet gedaan tijdens een transitieproces, maar wel ervoor of erna.

Kostprijs (Let op! dit zijn richtprijzen)

Eén spermastaal laten invriezen kost ongeveer 150 euro. Vaak worden meerdere stalen ingevroren. Indien men bijvoorbeeld drie stalen laat invriezen, kost dit dus ongeveer 450 (3 maal 150) euro. Dit is de kostprijs voor één jaar. Per jaar extra één of meerdere zaadstalen laten invriezen, kost ongeveer 50 euro (niet per staal, maar per invriezingsjaar). Als men bijvoorbeeld drie stalen één jaar extra wil laten invriezen, kost dit 50 euro. Spermastalen kunnen maximum 10 jaar worden ingevroren. De meest recente prijzen vraag je best even op bij je fertiliteitscentrum.

Wat met de juridische erkenning?

Een transgender persoon wiens partner bevalt van een kind, kan het kind officieel erkennen en wordt aldus op de geboorteakte als “meemoeder” genoteerd indien zij/die het juridisch vrouwelijke geslacht heeft. Is de juridische geslachtsregistratie mannelijk, dan wordt zij/die geregistreerd als “vader”. Deze erkenning verloopt automatisch indien jullie gehuwd zijn, of dient te worden aangegeven indien dit niet het geval is.

Dien je gebruik te maken van een draagmoeder? Er is helaas (nog) geen wettelijk kader voor draagmoederschap in België vastgelegd. Dat bemoeilijkt de procedure.

Bronnen