fertiliteitspreservatie

De meeste trans personen zijn niet langer vruchtbaar na langdurige hormonale behandeling en/of bepaalde geslachtsbevestigende chirurgische ingrepen. Heb je een kinderwens of verwacht je misschien in de toekomst een kinderwens te hebben, en is het belangrijk voor jou dat het kind genetisch verwant is aan jou, dan kan je eigen gameten (eicellen of zaadcellen) laten invriezen. Dit heet fertiliteitspreservatie.

Het is aangewezen om aan fertiliteitspreservatie te doen alvorens te starten met een hormonale behandeling. Indien je al gestart bent met de hormonale behandeling, dient deze tijdelijk onderbroken te worden (3 tot 6 maand). De afbouw gebeurt best geleidelijk aan onder supervisie van de endocrinoloog. Uiteraard is het ook belangrijk dat je aan fertiliteitspreservatie doet voor je bepaalde chirurgische ingrepen laat uitvoeren (meer bepaald: de verwijdering van de baarmoeder en eierstokken of verwijdering van de teelballen).

Om een kind te verwekken zijn zowel eicellen, zaadcellen als een baarmoeder nodig. Zowel jij als je (toekomstige) partner(s) kunnen al dan niet over eicellen, zaadcellen en/of een baarmoeder beschikken. Afhankelijk van jouw eigen lichaamssamenstelling en die van je partner(s) alsook eventuele medische stappen die jij of je partner(s) hebben gezet zijn er verschillende mogelijkheden op het vlak van fertiliteitsbehandeling. De mogelijkheid om als trans vrouw of non-binair persoon zonder baarmoeder zelf zwanger te worden is op dit moment onbestaand. Naast een fertiliteitsbehandeling zijn adoptie, pleegouderschap en gedeeld ouderschap ook opties. Je leest hier meer over fertiliteitsbehandelingen en andere opties om je kinderwens te vervullen.

Vruchtbaarheid en het verlies van vruchtbaarheid kan een belangrijk thema voor je zijn. Misschien heb je er wel veel vragen over of roept het heel wat gevoelens bij je op. Bespreek deze zeker met jouw hulpverlener en zorg ervoor dat je je goed informeert. Vlaams onderzoek bij trans vrouwen en non-binaire personen toont aan dat 8.6% niet op de hoogte was van de mogelijkheid tot invriezen van eigen gameten (Motmans et al., 2011). 

Zaadcelpreservatie

Trans vrouwen of non-binaire personen die door anderen als man geïdentificeerd werden bij de geboorte, kunnen zaadcellen laten invriezen. Een voorwaarde is dat er nog niet (lang) gestart mag zijn met de hormoonbehandeling, aangezien deze een negatieve invloed heeft op de vruchtbaarheid. De zaadstaal die wordt ingevroren dient aangemaakt te worden via masturbatie. Zaadcelpreservatie kan omwille van de hierboven beschreven werkwijze voor sommige personen psychologisch en emotioneel gezien heftig zijn.

Er is geen minimumleeftijd voor het invriezen van zaadcellen, maar transgender meisjes of non-binaire personen die reeds in de prille puberteit met puberteitsremmers gestart zijn, hebben niet de mogelijkheid om sperma in te vriezen. Hiervoor moet immers eerst de aanmaak van sperma zijn opgestart, en dus zou testosteron eerst zijn werk moeten kunnen doen. En net dat is iets dat transgender personen meestal niet zien zitten. Een antwoord hierop is het invriezen van testiculair weefsel. Deze techniek is wenselijk voor prepuberale trans personen en vermijdt bovendien de noodzaak aan masturbatie. Sommige transgender personen wensen niet te masturberen in hun oorspronkelijk lichaam. Het wegnemen van testiculair weefsel is echter een chirurgische ingreep en kan worden gecombineerd met genitale chirurgie (indien je 18 jaar of ouder bent).

In de meeste gevallen gaat de voorkeur toch uit naar het invriezen van ejaculaat of sperma, omdat de ingevroren zaadcellen met absolute zekerheid kunnen gebruikt worden in een fertiliteitsbehandeling. Het gebruik van het ingevroren testiculair weefsel is op dit ogenblik zeer experimenteel en biedt dus helemaal geen zekerheid op gebruik bij een toekomstige vruchtbaarheidsbehandeling. Als je dus met zekerheid eigen gameten wenst te gebruiken voor een toekomstige kinderwens, dan is de enige methode op dit ogenblik het invriezen van een ejaculaat.

Het aantal trans personen dat gebruik maakt van fertiliteitspreservatie is volgens onderzoek nog zeer gering. Volgende obstakels worden aangekaart: men wil geen hormonen nemen die de follikelontwikkeling stimuleren en men wil de opstart van puberteitsremmers of genderaffirmerende hormonen niet uitstellen of tijdelijk moeten stopzetten. De kostprijs en de lage kans op een succesvolle bevruchting zijn ook drempels (Defreyne et al., 2019). Het is belangrijk om als trans persoon voldoende informatie in te winnen over fertiliteitspreservatie, zodat een goed geïnformeerde beslissing kan genomen worden.

Meer lezen? Brochure: Fertiliteitsopties voor trans personen: bewaren van zaadcellen

Waar kan je hiervoor terecht?

Uit een onderzoek van Marijke Pollaris (2020) bleek dat de fertiliteitscentra van het UZ Gent, Ziekenhuis Oost-Limburg (ZOL), UMC Sint-Pieter Brussel en het UZ Brussel het meest toegankelijk zijn voor transgender personen. Artsen in deze centra hebben reeds ervaring met het begeleiden van een fertiliteitsbehandeling bij transgender personen.

Andere medische experts of ethische comités van fertiliteitsklinieken hebben hier nog geen beleid rond of hebben kritiek op de ethische aspecten van de mogelijkheid tot het krijgen van kinderen als trans persoon (vaak na een genderaffirmerende behandeling), waarbij men enige terughoudendheid heeft omdat men niet weet wat de impact is van het hebben van een transgender ouder op het welzijn van het kind (Dierckx, 2017). Tot op heden is hier weinig onderzoek naar, maar de bestaande studies vinden géén bewijs dat het hebben van een transgender ouder een negatieve invloed zou hebben op de ontwikkeling van het kind (Dierckx, 2017).

Gezinnen die zich in het UZ Gent, het ZOL, het UMC Sint-Pieter of het UZ Brussel aanmelden voor een fertiliteitsbehandeling, waarvan iemand transgender is, worden op dezelfde manier behandeld als bijvoorbeeld lesbische koppels, alleenstaanden, draagouders, enzovoort. Met name via psychologische screening, multidisciplinaire beoordeling en indien nodig, advies van het ethisch comité. Aanvragen bij de fertiliteitsdienst van het UZ Gent worden soms, mits toestemming en relevantie, besproken met het voltallige genderteam indien patiënten daar zijn gekend.

Een algemeen overzicht van alle fertiliteitscentra in België vind je hier.

Kostprijs (Let op! dit zijn richtprijzen)

Eén spermastaal laten invriezen kost ongeveer 150 euro. Vaak worden meerdere stalen ingevroren. Indien men bijvoorbeeld drie stalen laat invriezen, kost dit dus ongeveer 450 (3 maal 150) euro. Dit is de kostprijs voor één jaar. Per jaar extra één of meerdere zaadstalen laten invriezen, kost ongeveer 50 euro (niet per staal, maar per invriezingsjaar). Als men bijvoorbeeld drie stalen één jaar extra wil laten invriezen, kost dit 50 euro. Spermastalen kunnen maximum 10 jaar worden ingevroren. De meest recente prijzen vraag je best even op bij je fertiliteitscentrum.

Bronnen