Lichaamsbeleving

Uit Nederlands onderzoek (2012) blijkt dat onvrede met typisch vrouwelijke en mannelijke lichamelijke kenmerken een belangrijke rol speelt bij seksuele problemen. Veel transgender personen hebben het gevoel dat hun zelfbeeld niet overeenkomt met hun lichaam en/of met het gedrag dat ze verwacht worden te stellen op basis van hun gender. Seksualiteit is een aspect van het leven waarbinnen het moeilijk is om die incongruentie van zich af te zetten.

Seksueel gedrag en gedrag binnen seksuele relaties is immers vaak zeer gegenderd: actief, dominant, overheersend gedrag wordt als mannelijk bestempeld; passief, nederig, meegaand gedrag als vrouwelijk. Dit zijn echter slechts sociale verwachtingen en deze kunnen verschillen van de persoonlijke interpretatie van gedrag, maar resulteren vaak in een ambivalent gevoel rond seks.

De fysieke prikkels worden vaak wel prettig gevonden, maar het gevoel dat het lichaam niet klopt met het zelfbeeld zorgt soms ook voor afkeer en verdriet. Het vermijden van seks of grenzen stellen aan seksuele aanrakingen is dan vaak een manier om minder last te hebben van deze incongruentie. Veel transgender personen verlangen echter wel naar een bevredigend seksueel leven. Ongeveer 80% van de transgender personen heeft vóór een transitie al seksuele ervaring met een partner, maar de helft ervan vermijdt de genitaliën, volgens Europees onderzoek (2014). Ook andere seksuele handelingen dan genitaal contact kunnen een onderdeel zijn van seks. Hierbij wordt vaak minder incongruentie ervaren.

Masturbatie

Van de transgender personen die deelnamen aan het Europees onderzoek (2014) en zich aangemeld hebben voor een medische interventie, heeft meer dan de helft ervaring met zichzelf masturberen. Niet alle transgender personen ervaren dit echter als prettig. Belangrijk is om zelf te ontdekken wat je leuk vindt en waar je persoonlijke grenzen liggen. Je kan op heel veel verschillende manieren seks hebben. Dit kan, maar hoeft niet, samen te vallen met gedrag dat verwacht wordt binnen een bepaalde genderrol.

Masturbatie kan ook een goede manier zijn om je lichaam te leren kennen en ook je partner te informeren over wat jij wel of niet leuk vindt. Er bestaat tegenwoordig ook heel wat transvriendelijk erotisch materiaal dat een veel realistischer en gevarieerd beeld geeft van lichamen en seksualiteit dan traditioneel pornografisch materiaal, met onder andere ook transgender of genderqueer pornoacteurs zoals Buck Angel, Courtney Trouble of Jiz Lee.

Cross-gender fantaseren

Cross-gender fantaseren is het fantaseren met het beeld van zichzelf zoals men zich identificeert. Soms enkel in de fantasie, soms ook door middel van kleding. Veel transgender personen fantaseren tijdens de seks of masturbatie over een lichaam dat beter bij hen past. Toch hoeft cross-gender fantaseren echter niet altijd seksueel te zijn, vaak is het ook niet bedoeld om seksuele opwinding op te roepen, maar is dit een bijkomend en normaal effect van de positieve emoties die dit oproept.

Benoemen van lichaamsdelen

Het gebruik van woorden die beter passen bij de genderidentiteit van de persoon, is een andere strategie die gebruikt kan worden om met de incongruentie tussen lichaam en zelfbeeld bij seks om te gaan. Zo kunnen lichaamsdelen en seksuele handelingen benoemd worden zoals ze zouden benoemd worden in de gewenste genderidentiteit. De interpretatie van bepaalde gegenderde lichaamsdelen en handelingen hoeft immers niet noodzakelijk overeen te komen met de gangbare interpretatie ervan. Trans mannen die geen operatie(s) ondergingen kunnen het zo ook hebben over ‘pijpen’ en ‘aftrekken’ wanneer de clitoris wordt gestimuleerd.

Seksuele handelingen en identiteit

Je kan seks hebben op verschillende manieren en uit bepaalde handelingen kan je ook identiteit halen. Er bestaan verschillende hulpmiddelen die je kan gebruiken om er meer uit te zien zoals je je voelt, ook tijdens seks. Zo kan je ook zonder genderbevestigende behandeling seksuele handelingen stellen die je beter bij je gewenste genderrol vindt passen. Een trans man of persoon met vrouwelijk geboortegeslacht kan bijvoorbeeld een penisprothese of voorbinddildo gebruiken tijdens het vrijen (zie hulpstukken in bed). Natuurlijk zijn er ook trans mannen die graag vaginaal of anaal gepenetreerd worden. Het aannemen van een dominante ‘mannelijke’ rol is immers slechts een maatschappelijke norm en kan verschillen van de persoonlijke interpretatie van seksuele handelingen. Zo kan een voorbinddildo zowel als mannelijk (representatie van een penis) als vrouwelijk (vooral vrouwen gebruiken voorbinddildo’s) geïnterpreteerd worden.

Trans vrouwen en personen met een mannelijk geboortegeslacht kan bijvoorbeeld de borstvulling aanhouden tijdens de seksuele handelingen om zich vrouwelijk uit te drukken. Een andere manier voor personen die zich vrouwelijk voelen om de incongruentie tussen lichaam en genderrol op te vangen, is het aannemen van ‘typisch vrouwelijke’ posities tijdens seks. Anale seks kan zo een manier zijn om gepenetreerd te worden en ‘vrouwelijk’ genderrolgedrag te vertonen (volgens maatschappelijke normen). Los daarvan zijn er ook veel trans vrouwen die graag zelf penetreren tijdens seksueel contact.

Voor sommige transgender personen volstaat dit om hun lichaamsbeleving, zelfbeeld en genderrol beter overeen te doen komen en zij ontwikkelen zo een bevredigende seksualiteitsbeleving. Andere transgender personen vinden verdere stappen, zoals hormonale behandeling en genderbevestigende operaties, wel noodzakelijk om deze incongruentie te verkleinen.

Bronnen

  • Doorduin, T. & Van Berlo, W. (2012). Een dubbel gevoel. Rutgers WPF.
  • Doorduin, T., de Graaf, H. & Picavet, C. (2014). Seksueel gedrag, seksuele beleving en seksuele problemen van transgenders. In de Graaf, H., Bakker, B. & Wijsen, C, Een wereld van verschil. Seksuele gezondheid van LHBT’s in Nederland 2013, 61-83. Rutgers WPF.
  • Cerwenka, S., Nieder, T., Cohen-Kettenis, P., De Cuypere, G., Hebold Haraldsen, I., Kreukels, B., Richter-Appelt, H. (2014). Sexual Behavior of Gender-Dysphoric Individuals Before Gender-Confirming Interventions. Journal of Sex & Marital Therapy, 0, 0, 1-15.

Laatst bijgewerkt op 29/06/2022.